İstanbul’da Deprem Riski En Az Olan İlçeler Hangileri?

İstanbul’da deprem riski olmayan veya büyük bir depremden kesin olarak etkilenmeyecek bir ilçe bulunmuyor. Ancak İBB ve Kandilli Rasathanesi tarafından hazırlanan Mw 7,5 büyüklüğündeki senaryo depremi kayıp tahminleri karşılaştırıldığında Şile, Çekmeköy, Beykoz, Sarıyer, Arnavutköy ve Çatalca gibi bazı ilçelerde tahmini bina hasarının İstanbul’un birçok ilçesine göre daha düşük kaldığı görülüyor.

Buradaki önemli ayrım şu: Bu ilçeleri doğrudan “güvenli ilçeler” olarak adlandırmak doğru değil. Bir binanın deprem güvenliği yalnız bulunduğu ilçeye değil, zemine, binanın yaşına, taşıyıcı sistemine, yapım kalitesine, yönetmeliğe uygunluğuna ve sonradan yapılan müdahalelere de bağlı.

İstanbul’da Deprem Riski En Az Olan İlçeler

İBB’nin 2019 tarihli İstanbul İli Olası Deprem Kayıp Tahminlerinin Güncellenmesi çalışmasından üretilen ilçe kitapçıkları, Mw 7,5 büyüklüğünde senaryo depremi üzerinden bina hasarlarını tahmin ediyor.

Bu senaryoda hasarsız kalacağı tahmin edilen bina oranı ve orta veya daha ağır hasar tahminleri birlikte değerlendirildiğinde görece daha düşük kayıp öngörülen ilçeler arasında şunlar öne çıkıyor:

• Şile: Binaların yaklaşık yüzde 83,2’sinin hasarsız kalacağı, yaklaşık yüzde 4,8’inin orta veya daha ağır hasar göreceği tahmin ediliyor.
• Sarıyer: Binaların yaklaşık yüzde 80’inin hasar görmeyeceği, yaklaşık yüzde 6’sının orta veya daha ağır hasar görebileceği hesaplanıyor.
• Beykoz: Binaların yaklaşık yüzde 79’unun hasarsız, yaklaşık yüzde 7’sinin orta veya daha ağır hasarlı olması bekleniyor.
• Çekmeköy: Binaların yaklaşık yüzde 78’inin hasar görmeyeceği, orta ve üzeri hasarın yaklaşık yüzde 5-6 seviyesinde kalacağı tahmin ediliyor.
• Arnavutköy: Binaların yaklaşık yüzde 78’inin hasarsız kalacağı, yaklaşık yüzde 6-7’sinin orta veya daha ağır hasar alacağı öngörülüyor.
• Çatalca: Binaların yaklaşık yüzde 78’inin hasar görmeyeceği, yaklaşık yüzde 7’sinin orta veya daha ağır hasar göreceği tahmin ediliyor.
• Sultangazi: Binaların yaklaşık yüzde 73’ünün hasarsız kalacağı, yaklaşık yüzde 7’sinin orta veya daha ağır hasar alacağı hesaplanıyor.
• Sancaktepe: Binaların yaklaşık yüzde 68’inin hasar görmeyeceği, yaklaşık yüzde 10’unun orta veya daha ağır hasar görebileceği tahmin ediliyor.

Bu liste resmi bir “İstanbul’un en güvenli ilçeleri sıralaması” değildir. İBB’nin aynı senaryo depremi altında ürettiği tahmini bina hasarı sonuçlarının karşılaştırılmasıdır.

1. Şile

İBB’nin Mw 7,5 senaryosunda görece en düşük bina hasar oranlarından biri Şile için hesaplandı. Analiz edilen yaklaşık 20 bin binanın yüzde 83,2’sinin hasar görmeyeceği öngörülüyor.

Orta hasarlı bina oranı yaklaşık yüzde 4, ağır hasarlı bina oranı yüzde 0,6 ve çok ağır hasarlı bina oranı yüzde 0,2 olarak tahmin ediliyor.

Bu sonuç Şile’nin her mahallesinin veya her binasının güvenli olduğu anlamına gelmiyor. Ağva çevresi, dere yatakları ve yerel zemin özelliklerinin farklılaştığı alanlar ayrıca değerlendirilmek zorunda.

2. Sarıyer

Sarıyer için hazırlanan senaryoda binaların yaklaşık yüzde 80’inin hasar görmeyeceği tahmin ediliyor. Ağır ve çok ağır hasarın toplamı yaklaşık yüzde 1 seviyesinde.

Ancak Sarıyer çok büyük ve jeolojik açıdan homojen olmayan bir ilçe. Kuzeydeki alanlarla Boğaz kıyısındaki yerleşimler aynı zemin ve yapı özelliklerine sahip değil. Dolgu alanları, kıyı kesimleri, yamaçlar ve eski yapıların bulunduğu bölgeler ayrı değerlendirilmelidir.

3. Beykoz

Beykoz, İBB senaryosunda yapıların yaklaşık yüzde 79’unun hasarsız kalacağı tahmin edilen ilçelerden biri.

Orta hasar yaklaşık yüzde 5, ağır hasar yüzde 0,86 ve çok ağır hasar yaklaşık yüzde 0,22 olarak hesaplanmış durumda.

Beykoz’un kuzeyi, Boğaz kıyısı ve dere vadilerinde zemin koşulları birbirinden farklı. Dolayısıyla yalnızca “Beykoz’da ev” bilgisiyle bina güvenliği hakkında karar verilemez.

4. Çekmeköy

Çekmeköy, Anadolu Yakası’nda senaryo depreminden görece daha düşük bina hasarı beklenen ilçelerden biri.

İBB çalışmasına göre yapıların yaklaşık yüzde 78’inin hasarsız, yüzde 16’sının hafif hasarlı kalması bekleniyor. Ağır ve çok ağır bina hasarı tahmini toplamda yüzde 1’in oldukça altında.

Bu değerler Çekmeköy’ü Anadolu Yakası’nda Şile ve Beykoz ile birlikte öne çıkarıyor. Yine de bina güvenliği parsel ve yapı bazında incelenmeli.

5. Arnavutköy

Arnavutköy için Mw 7,5 senaryosunda binaların yaklaşık yüzde 78’inin hasar görmeyeceği hesaplandı.

Yaklaşık yüzde 15 hafif, yüzde 5 orta, yüzde 1 ağır ve yüzde 1 çok ağır hasar tahmin ediliyor.

Arnavutköy’ün Marmara Denizi’ndeki ana deprem kaynaklarına İstanbul’un güney kıyısındaki birçok ilçeden daha uzakta olması önemli bir avantaj olsa da ilçenin tamamının aynı zemin yapısına sahip olmadığı unutulmamalı.

6. Çatalca

Çatalca da İBB senaryosunda görece düşük bina hasarı tahmin edilen ilçeler arasında.

Binaların yaklaşık yüzde 78’inin hasarsız kalacağı, yüzde 14’ünün hafif, yüzde 6’sının orta, yaklaşık yüzde 1’inin ağır ve yüzde 0,23’ünün çok ağır hasar görebileceği hesaplandı.

Çatalca’nın geniş yüzölçümü nedeniyle ilçenin farklı mahallelerinde zemin koşulları belirgin biçimde değişebiliyor. Bu nedenle ilçe ortalaması belirli bir adres için güvenlik ölçütü değildir.

7. Sultangazi

Sultangazi için hesaplanan senaryoda binaların yaklaşık yüzde 73’ünün hasarsız, yüzde 20’sinin hafif hasarlı kalması bekleniyor.

Orta veya daha ağır bina hasarı toplamının yaklaşık yüzde 7 seviyesinde olması, ilçeyi Marmara kıyısındaki yüksek hasar tahminli birçok bölgeden ayırıyor.

Bununla birlikte İBB raporunda ilçedeki yapı stokunun önemli bölümünün 2000 ve öncesinde inşa edildiğine dikkat çekiliyor. Bu nedenle zemin kadar binanın kendisi de belirleyici.

8. Sancaktepe

Sancaktepe için yapılan hesaplamada binaların yaklaşık yüzde 68’inin hasarsız, yüzde 22’sinin hafif hasarlı kalacağı tahmin ediliyor.

Yaklaşık yüzde 8 orta, yüzde 1,5 ağır ve yüzde 0,5 çok ağır hasar bekleniyor. Bu da yapıların yaklaşık yüzde 10’unun orta veya daha yüksek hasar seviyesinde olabileceği anlamına geliyor.

Sancaktepe, Kartal ve Maltepe’nin Marmara kıyısındaki kesimlerine göre daha kuzeyde bulunuyor ancak ilçedeki bütün binaların güvenli olduğunu söylemek mümkün değil.

Silivri Deprem Açısından Güvenli mi?

Silivri geçmişte hazırlanan bazı “İstanbul’un güvenli ilçeleri” listelerine dahil ediliyor. Ancak İBB’nin Mw 7,5 senaryosu bu değerlendirmeyi desteklemiyor.

Silivri’de yapıların yaklaşık yüzde 58’inin hasarsız kalacağı, yaklaşık yüzde 18’inin ise orta veya daha ağır hasar göreceği tahmin ediliyor. Ağır ve çok ağır hasar tahmini toplamı yaklaşık yüzde 4.

Bu nedenle Silivri’yi yalnızca İstanbul’un batısında veya merkezden uzakta olduğu gerekçesiyle “depremden en az etkilenecek ilçeler” arasına koymak doğru değil.

Eyüpsultan Deprem Riski Düşük mü?

Eyüpsultan’ın özellikle kuzey kesimleri Marmara kıyısındaki ilçelere göre avantajlı görülebilir ancak ilçe geneli için İBB tahminleri Şile, Beykoz veya Çekmeköy kadar düşük değil.

Mw 7,5 senaryosunda binaların yaklaşık yüzde 61’inin hasarsız kalacağı, yaklaşık yüzde 14’ünün ise orta veya daha ağır hasar göreceği hesaplanıyor.

Eyüpsultan’ın geniş yüzölçümü nedeniyle Göktürk ve Kemerburgaz çevresiyle Haliç’e yakın yoğun yerleşimler aynı risk profiline sahip değil.

İstanbul’da Deprem Bölgesi Olmayan Yer Var mı?

Hayır. İstanbul’da “deprem bölgesi olmayan ilçe” şeklinde tanımlanabilecek bir yer yok. Üstelik Türkiye’de eski birinci, ikinci veya üçüncü derece deprem bölgesi sınıflandırması da artık kullanılmıyor.

2019’da yürürlüğe giren Türkiye Deprem Tehlike Haritası, deprem bölgeleri yerine koordinat bazında en büyük yer ivmesi ve farklı spektral ivme değerlerini gösteriyor.

Bu nedenle “Şile deprem bölgesi değil” veya “Beykoz’da deprem riski yok” gibi ifadeler teknik olarak doğru değil.

AFAD Deprem Haritası Risk Haritası mı?

Hayır. AFAD’ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası bir deprem risk haritası değil, deprem tehlikesi haritasıdır.

Harita belirli koordinatlarda beklenen yer hareketini gösteriyor ancak nüfus, binaların dayanıklılığı, ekonomik kayıplar ve tek tek yapıların deprem performansı bu haritada yer almıyor.

AFAD ayrıca Türkiye Deprem Tehlike Haritası’nın yerel zeminden kaynaklanan sıvılaşma, zemin büyütmesi ve farklı oturma gibi etkileri içermediğini belirtiyor.

Deprem Riskinde İlçeden Daha Önemli Olan Ne?

Bir ev seçerken yalnızca “hangi ilçe daha güvenli?” sorusuna göre karar vermek yanıltıcı olabilir. Aynı ilçede yan yana iki yapının deprem performansı bile tamamen farklı olabilir.

Bir yapı değerlendirilirken özellikle şu unsurlar birlikte incelenmeli:

• Binanın taşıyıcı sistemi ve mühendislik projesi
• Yapım yılı ve tabi olduğu deprem yönetmeliği
• Beton ve donatı kalitesi
• Kolon ve kirişlerde sonradan değişiklik yapılıp yapılmadığı
• Parselin zemin özellikleri
• Sıvılaşma, heyelan ve dolgu alanı durumu
• Binaya yapılmış performans veya riskli yapı incelemeleri

İBB’nin Deprem İlçe Raporları Ne Kadar Güncel?

Buradaki oranlar İBB ile Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü tarafından gerçekleştirilen 2019 İstanbul İli Olası Deprem Kayıp Tahminlerinin Güncellenmesi Projesi temel alınarak 2020’de yayımlanan ilçe kitapçıklarından geliyor.

Çalışma Mw 7,5 büyüklüğünde bir senaryo depremi üzerinden istatistiksel tahminler üretiyor. 2019’dan sonra yıkılan, güçlendirilen veya yeni yapılan binalar doğal olarak bu envanterde bulunmuyor.

İBB de sonuçların tek bir binanın deprem performansını göstermediğini, modellerin belirsizlik içerdiğini ve gerçek bir depremde ortaya çıkacak sonuçların tahminlerden farklı olabileceğini açıkça belirtiyor.

İstanbul’da Neresi Deprem Açısından Daha Güvenli?

İlçe ölçeğinde bakıldığında İBB’nin senaryo çalışması Şile, Sarıyer, Beykoz, Çekmeköy, Arnavutköy ve Çatalca için görece düşük bina hasarı tahmin ediyor.

Ancak ev veya bina seçerken ilçenin adı tek başına yeterli değil. Güvenliğe ilişkin en anlamlı değerlendirme, güncel zemin bilgisi ile yapının mühendislik performansının aynı anda incelenmesiyle yapılabilir.