Eski Kartal Fotoğrafları: Kartal’ın Tarihi ve Eski Hali

Eski Kartal fotoğrafları, İstanbul’un Anadolu Yakası’ndaki ilçenin küçük bir sahil yerleşiminden sanayi merkezine, ardından yoğun konut ve ticaret bölgesine nasıl dönüştüğünü gösteriyor. Kartal sahili, eski çarşı, Yakacık, Soğanlık, Cevizli ve çevresindeki yerleşimler bugünkünden oldukça farklı bir görünüme sahipti. Bu arşivde eski Kartal resimleri eşliğinde ilçenin tarihini ve yıllar içindeki değişimini kronolojik olarak inceleyebilirsiniz.

Eski Kartal Nasıl Bir Yerdi?

Kartal, tarihinin önemli bir bölümünde Marmara Denizi kıyısında gelişen küçük bir yerleşimdi. Deniz ulaşımı, balıkçılık, tarım ve çevredeki sayfiye alanları ilçenin günlük yaşamında önemli yer tutuyordu. Bugün yoğun yapılaşmanın bulunduğu birçok bölgede geniş açık araziler, bahçeler ve düşük katlı yapılar vardı.

Kartal’ın bugünkü kent görünümüne ulaşmasında üç önemli kırılma öne çıkıyor: 19. yüzyılda deniz ve demiryolu ulaşımının gelişmesi, 20. yüzyılın ortasında sanayileşme ve sonraki dönemde hızlı nüfus artışı ile konut yapılaşması.

Kartal’ın Tarihi Ne Kadar Eski?

Kartal’ın yerleşim geçmişi Bizans dönemine kadar uzanıyor. İlçenin adının kökeni konusunda ise tek ve kesinleşmiş bir açıklama bulunmuyor. Tarihsel kaynaklarda kıyıdaki yerleşimin Kartalimen veya Cartalimin adıyla anıldığına ilişkin bilgiler bulunurken, başka anlatılarda “Kartelli” adlı bir balıkçıdan söz ediliyor.

Bu nedenle Kartal adının kesin olarak tek bir kişiden veya sözcükten geldiğini söylemek yerine, farklı tarihsel anlatıların bulunduğunu belirtmek daha doğru.

Dragos ve Kartal’ın Eski Dönemleri

Kartal ve çevresinin tarihindeki önemli coğrafi noktalardan biri Dragos’tur. Marmara kıyısındaki bu bölge, Bizans ve Anadolu’daki Türk devletleri arasındaki mücadelelerin yaşandığı Kocaeli Yarımadası güzergahının parçasıydı.

Kartal’ın eski yerleşim dokusu uzun süre kıyı, Yakacık ve çevresindeki köy ve yerleşimlerle şekillendi. Bugün Kartal ile Maltepe arasında yoğun kent dokusunun içinde kalan Dragos da geçmişte çok daha seyrek yapılaşmış bir bölgeydi.

Kartal Belediyesi Ne Zaman Kuruldu?

Kartal’ın idari geçmişine ilişkin resmi kayıtlarda 1755’te Adalar’a, 1757’de Üsküdar’a bağlı bir nahiye olduğu belirtiliyor. 1850’de İzmit Sancağına bağlı kaza haline gelen Kartal, 1861’de yeniden Üsküdar’a bağlandı.

1870 yılında Kartal’da kaymakamlık oluşturuldu, 1871 yılında ise Kartal Belediyesi kuruldu. İlçenin ilk belediye reisi Yasin Ağa oldu. 1912’de Kartal’da yapılan belediye seçiminde Kadri Bey belediye reisi seçildi.

Eski Kartal Sahili Nasıldı?

Eski Kartal sahili bugünkü kıyı düzeninden oldukça farklıydı. Denizin yerleşime daha yakın olduğu dönemde Kartal merkez ile kıyı arasındaki ilişki çok daha doğrudandı. İskele, deniz ulaşımı ve sahildeki günlük yaşam ilçe merkezinin önemli parçalarıydı.

Kartal’daki ilk vapur iskelesi 1857 yılında inşa edildi. İstanbul’dan Anadolu Yakası kıyılarına ve Adalar yönüne yapılan deniz seferleri, Kartal’ın İstanbul ile bağlantısının gelişmesine katkı sağladı.

İlçenin ulaşım tarihinde bir diğer önemli gelişme, Haydarpaşa-Pendik demiryolu hattının 1873’te açılması oldu. Eski kaynaklarda zaman zaman 1973 olarak geçen tarih doğru değildir. Demiryolu 19. yüzyılda Kartal ve çevresinin İstanbul ile bağlantısını güçlendirdi.

Kartal Nasıl Sanayi Kentine Dönüştü?

Kartal’ın fiziksel görünümündeki en büyük değişimlerden biri Cumhuriyet dönemindeki sanayileşmeyle yaşandı. 1947’de Kartal ve çevresinin sanayi bölgesi olarak belirlenmesi sonrasında ilçeye fabrikalar ve üretim tesisleri gelmeye başladı.

Sanayi yatırımları beraberinde iş gücü ve nüfus artışını getirdi. Cevizli, Topselvi, Yunus, Esentepe ve D-100 çevresinde sanayi tesisleri ile yeni konut alanları gelişti. Kartal böylece eski sahil ve sayfiye karakterinin yanında büyük bir işçi ve sanayi ilçesine dönüştü.

Eski Kartal’ın Sınırları Çok Daha Büyüktü

Bugünkü Kartal, geçmişteki ilçenin yalnızca bir bölümünü oluşturuyor. Kartal uzun yıllar İstanbul Anadolu Yakası’nın çok geniş bir alanını kapsayan ilçelerinden biriydi.

İdari düzenlemeler sonucunda Pendik 1987’de, Maltepe ve Sultanbeyli 1992’de Kartal’dan ayrılarak ayrı ilçeler haline geldi. Samandıra’nın da 2009’da yeni kurulan Sancaktepe’ye bağlanmasıyla Kartal bugünkü sınırlarına büyük ölçüde ulaştı.

Bu nedenle eski Kartal fotoğraflarında bugün Pendik, Maltepe veya Sancaktepe sınırları içinde kalan bazı bölgelerle karşılaşmak mümkün.

Soğanlık, Yakacık ve Cevizli’nin Eski Hali

Kartal yalnız sahil merkezinden ibaret değildi. Soğanlık ve Yakacık, ilçenin tarihsel yerleşim merkezleri arasında bulunurken Cevizli özellikle sanayileşme döneminde büyük değişim geçirdi.

Yakacık, yüksek konumu ve daha yeşil dokusu nedeniyle uzun yıllar sayfiye özelliğiyle öne çıktı. Soğanlık ise eski Kartal’ın önemli yerleşimlerinden biri olarak zaman içinde köy ve belde görünümünden yoğun kent dokusuna dönüştü.

Cevizli’de fabrikaların kurulması, D-100 çevresindeki gelişim ve sonraki yıllarda büyük kamu yapıları ile konut projelerinin yapılması bölgenin eski görünümünü büyük ölçüde değiştirdi.

Kartal Sahili Neden Bu Kadar Değişti?

Kartal sahilinin eski fotoğraflarla bugünkü görüntüsü arasındaki büyük farkın nedenlerinden biri kıyı dolguları ve sahil yolu çalışmalarıdır. Eskiden denize çok daha yakın olan yerleşim dokusunun önünde zamanla yollar, parklar, yürüyüş alanları ve rekreasyon bölgeleri oluştu.

Sanayi tesislerinin bir bölümünün ortadan kalkması ve kıyı çevresindeki yeni yapılaşma da Kartal’ın siluetini değiştirdi. Eski fabrika alanlarının bulunduğu bazı bölgelerde bugün konut, ticaret ve büyük ölçekli projeler bulunuyor.

Eski Haritalarda Kartal’ın Değişimi

Kartal’ın yalnız fotoğraflarla değil, farklı yıllara ait hava görüntüleriyle de ne kadar değiştiği görülebiliyor. 1970 ve 1980’li yıllarda geniş boş alanların bulunduğu Kartal Köprüsü, Cevizli, Orhantepe, Esentepe, Topselvi ve sahil çevresi sonraki yıllarda büyük ölçüde yapılaştı.

1970, 1982, 2006 ve daha yakın dönem hava görüntülerini karşılaştırarak Kartal’ın mahalle mahalle değişimini ayrıca inceleyebilirsiniz.

2000’li Yıllarda Kartal

2000’li yıllar Kartal için ikinci büyük dönüşüm dönemlerinden biri oldu. Eski sanayi alanlarının işlev değiştirmesi, kentsel dönüşüm projeleri, yüksek katlı konutların yapılması ve büyük ulaşım yatırımları ilçenin görünümünü yeniden değiştirdi.

Anadolu Adalet Sarayı’nın açılması, M4 metro hattının Kartal’a ulaşması ve Marmaray’ın hizmete girmesi ilçenin ulaşım ve hizmet merkezi özelliğini güçlendirdi. Eski Kartal’ı hatırlayanlar açısından en belirgin değişiklik ise sahil, D-100 çevresi ve eski fabrika bölgelerindeki yapı yoğunluğunda görüldü.

Kartal’ın Yerel Yönetim Tarihi

Kartal’ın kentleşme sürecinde belediye yönetimleri de önemli rol oynadı. İlçenin 1871’e uzanan belediyecilik geçmişinin ardından çok partili dönemde farklı siyasi partiler Kartal’ı yönetti.

1970’lerden itibaren Mehmet Ali Büklü, Ali Duranoğlu, Mehmet Sekmen, Arif Dağlar, Altınok Öz ve Gökhan Yüksel gibi isimler farklı dönemlerde belediye başkanlığı yaptı. İlçenin meydanları, parkları, altyapısı ve kentsel gelişimi bu dönemler boyunca önemli ölçüde değişti.

Eski Kartal Fotoğrafları Neden Değerli?

Kartal’ın arşiv fotoğrafları yalnız nostaljik görüntüler değil, ilçenin kent hafızasının da önemli parçalarıdır. Eski fotoğraflarda bugün bulunmayan yapılar, değişen kıyı çizgisi, eski ulaşım araçları, düşük katlı mahalleler, fabrikalar ve henüz yapılaşmamış araziler görülebiliyor.

Özellikle Kartal sahilinin eski hali, eski Soğanlık ve Yakacık, Cevizli’nin sanayi dönemi ve Kartal merkezinin eski görüntüleri, ilçenin birkaç kuşak içinde geçirdiği dönüşümün boyutunu ortaya koyuyor.

Kartal’ın Eski Hali ile Bugünü Arasındaki Fark

Eski Kartal’da deniz, demiryolu, küçük yerleşimler ve daha sonra sanayi ilçenin kimliğini belirlerken günümüzde hizmet sektörü, ulaşım ağları, yoğun konut dokusu ve kentsel dönüşüm öne çıkıyor.

Bir zamanlar Pendik, Maltepe, Sultanbeyli ve Samandıra’yı da kapsayan çok geniş bir idari bölgenin merkezi olan Kartal bugün 20 mahalleden oluşan, 38,54 kilometrekarelik bir ilçe. Buna rağmen eski Kartal fotoğraflarında görülen sahil, Yakacık, Soğanlık, Cevizli ve merkez gibi tarihsel yerleşimler ilçenin geçmişiyle bugünü arasındaki bağı korumaya devam ediyor.