Kartallı Kazım Kimdir? İbrahim Göleber’in Hayatı ve Hikayesi

Kartallı Kazım, gerçek adıyla İbrahim Göleber, Milli Mücadele yıllarında Kartal, Pendik ve Gebze çevresindeki Kuvâ-yi Milliye teşkilatında görev alan yerel direnişçilerden biridir. 1895 yılında o dönem Kartal’a bağlı olan Yayalar Köyü’nde doğan Göleber, Nâzım Hikmet’in Kuvâyi Milliye eserindeki “Kartallı Kâzım’ın Hikâyesi” bölümü sayesinde geniş kitlelerce tanındı.

Kartallı Kazım Kimdir?

Kartallı Kazım’ın asıl adı İbrahim Göleberdir. 1895 yılında Yayalar Köyü’nde dünyaya geldi. Günümüzde Yayalar, Pendik ilçesine bağlı bir mahalledir ancak Göleber’in doğduğu yıllarda bölge Kartal’ın idari sınırları içindeydi.

Göleber’in temel geçim kaynağı bahçıvanlıktı. Ailesinin anlatımları ve yerel tarih kayıtlarında bir dönem demiryollarında da çalıştığı belirtiliyor.

Birinci Dünya Savaşı sonrasında İstanbul ve çevresinin işgal altında bulunduğu dönemde Kuvâ-yi Milliye’ye katılan Göleber, Kartal, Pendik ve Gebze hattındaki direniş faaliyetlerinde görev aldı. Kartal Belediyesi’nin biyografik kayıtlarında Yahya Kaptan’a bağlı Kuvâ-yi Milliye teşkilatı içinde çalıştığı belirtiliyor.

Kartallı Kazım'ın Gerçek Adı Nedir?

Kartallı Kazım’ın gerçek adı İbrahim Göleber’dir. Bazı eski yayınlarda soyadı farklı yazımlarla görülebilse de ailesinin soyadı ve güncel resmi anma kayıtlarında kullanılan biçim Göleber’dir.

“Kartallı Kazım” adı ise onun kamuoyunda tanındığı isim haline geldi. Nâzım Hikmet de eserinde İbrahim Göleber’i bu adla anlattı.

Kartallı Kazım Nereli?

İbrahim Göleber, Yayalar Köyü doğumludur. Yayalar bugün İstanbul’un Pendik ilçesinde bulunuyor.

Bu nedenle günümüz haritasına bakıldığında “Pendikli miydi?” sorusu ortaya çıkabiliyor. Ancak 1895’te doğduğu dönemde Yayalar, Kartal’a bağlıydı. “Kartallı Kazım” adının tarihsel bağlamı da buradan geliyor.

Dolayısıyla bugünkü ilçe sınırlarını geçmişe uygulayıp lakabının yanlış olduğunu söylemek doğru değildir. Göleber doğduğunda ve gençlik döneminde yaşadığı coğrafyanın idari merkezi Kartal’dı.

Kartallı Kazım Ne Yaptı?

Kartallı Kazım’ın Milli Mücadele dönemindeki faaliyetleri özellikle Kocaeli yarımadasındaki Kuvâ-yi Milliye örgütlenmesiyle ilişkilendiriliyor. Kartal Belediyesi’nin güncel biyografisinde, Kartal-Pendik-Gebze hattında Yahya Kaptan’a bağlı birliklerde görev aldığı belirtiliyor.

Göleber hakkında sonraki yıllarda aktarılan anlatılarda istihbarat topladığı, Kuvâ-yi Milliye mensupları arasında haberleşme ve bağlantı görevleri üstlendiği ve işgal kuvvetleriyle çalışan kişilere karşı verilen görevlerde yer aldığı anlatılır.

Ancak hayatının bu bölümüne ilişkin bilgilerin önemli bir kısmı aile anlatıları, yerel tarih çalışmaları ve Nâzım Hikmet’in edebi eserinde aktarılan hikâyelerden geliyor. Bu nedenle şiirdeki bütün ayrıntıları bağımsız tarih belgeleriyle doğrulanmış olaylar olarak değerlendirmemek gerekir.

Nâzım Hikmet'in Kartallı Kazım Hikayesi

Kartallı Kazım’ın Türkiye çapında tanınmasını sağlayan en önemli eserlerden biri Nâzım Hikmet’in Kuvâyi Milliye adlı yapıtıdır. Eserin altıncı bölümünde doğrudan “Kartallı Kâzım’ın Hikâyesi” başlığı altında onun hikâyesine yer verilir.

Nâzım Hikmet’in anlatısında Kartallı Kazım’a, İngilizlerle çalışan tercüman Mansur’u etkisiz hale getirme görevi verilir. Şair, bu olayı yalnızca bir çatışma hikâyesi olarak değil, Kazım’ın savaş sonrasındaki vicdanı ve mütevazı yaşamıyla birlikte ele alır.

Kartallı Kazım’ı tanımlayan en bilinen bölüm de onun savaştan önce olduğu gibi savaştan sonra da bahçıvan olarak hayatına devam ettiğini anlatan dizelerdir.

Sayfamızdaki eski tam şiir aktarımı yerine, eserin edebi bağlamını koruyarak özetlemek daha doğru: Nâzım Hikmet, Kartallı Kazım’ı mücadele bittikten sonra kişisel servet veya makam elde etmeyen sıradan bir halk insanı olarak tasvir eder.

Nâzım Hikmet ile Kartallı Kazım Nerede Tanıştı?

Nâzım Hikmet ile İbrahim Göleber’in Bursa Cezaevi’nde tanıştığı aktarılıyor. Göleber ailesinin anlatımlarına göre ikili 1941 yılında aynı cezaevinde bulundu.

Nâzım Hikmet’in Göleber’in Milli Mücadele anılarını burada dinlediği ve bunları daha sonra edebi eserinde kullandığı anlatılıyor.

Şairin yalnızca Kartallı Kazım’ın hikâyesini yazmadığı, aynı zamanda İbrahim Göleber’in portresini de yaptığı biliniyor. Nâzım Hikmet imzalı bu portre daha sonraki yıllarda Kartallı Kazım’la ilgili en bilinen görsellerden biri haline geldi.

Mansur Olayı Gerçek mi?

Nâzım Hikmet’in eserinde Kartallı Kazım’a, Gebze çevresinde İngilizler adına çalıştığı belirtilen Mansur adlı bir tercümanı öldürme görevi verildiği anlatılır. Olay eserde ayrıntılı ve edebi bir sahne halinde işlenir.

İbrahim Göleber’in Kuvâ-yi Milliye faaliyetlerinde bulunduğu ve Nâzım Hikmet’in onu şahsen tanıdığı konusunda güçlü kayıtlar bulunmasına rağmen, Mansur olayının şiirdeki bütün ayrıntılarının bağımsız arşiv belgeleriyle aynı ölçüde doğrulandığını söylemek mümkün değildir.

Bu nedenle Kartallı Kazım’ın biyografisi ile Nâzım Hikmet’in onu edebiyata taşıdığı anlatıyı birbirinden ayırmak gerekir.

Kartallı Kazım İstiklal Madalyasını Neden Almadı?

Kartal Belediyesi’nin biyografik kayıtlarında, Kurtuluş Savaşı’nın ardından İbrahim Göleber’e İstiklal Madalyası ve maaş verilmek istendiği, ancak bunları kabul etmediği aktarılıyor.

Aile ve yerel tarih anlatımlarında Göleber’in bunu, yaptığı hizmeti kişisel bir karşılık beklemeden yerine getirdiğini düşünmesiyle açıkladığı belirtiliyor.

Göleber savaş sonrasında da önceki mesleği olan bahçıvanlığa devam etti. Bu yaşam biçimi, Nâzım Hikmet’in eserindeki Kartallı Kazım portresinin de temel unsurlarından biridir.

Kartallı Kazım Ne Zaman Öldü?

İbrahim Göleber 1 Kasım 1960 tarihinde hayatını kaybetti. 1895 doğumlu olduğu için yaklaşık 65 yaşındaydı.

Kartal Belediyesi tarafından her yıl kasım ayının başında mezarı başında düzenlenen anma programları da bu ölüm tarihine dayanıyor.

Kartallı Kazım'ın Mezarı Nerede?

Kartallı Kazım’ın mezarı Pendik’teki Yayalar Mezarlığı’ndadır. Göleber ailesinin mezarlarının da bulunduğu mezarlık, İbrahim Göleber’in doğduğu Yayalar bölgesinde yer alıyor.

Kartal Belediyesi tarafından gerçekleştirilen anma törenleri de yıllardır burada düzenleniyor. Günümüzde mezarın Pendik sınırlarında bulunması, Yayalar’ın daha sonra Kartal’dan ayrılarak Pendik sınırlarında kalmasının sonucudur.

Kartallı Kazım Heykeli Nerede?

Kartallı Kazım’ın anısını yaşatmak amacıyla Kartal’da adına bir meydan ve heykel yapıldı. Kartallı Kazım Meydanı, Petrol İş Mahallesi’nde İnönü Caddesi ve Kızılay Bulvarı çevresinde bulunuyor.

Heykeltıraş Hüseyin Yüce tarafından hazırlanan Kartallı Kazım heykeli, eldeki fotoğraf ve bilgilerden yararlanılarak tasarlandı. Meydan ve heykel 2012 yılında hizmete açıldı.

Meydan daha sonraki yıllarda anma programlarının yanı sıra konser, kutlama ve çeşitli açık hava etkinliklerinin düzenlendiği kamusal alanlardan biri haline geldi.

Kartallı Kazım Meydanı Neden Bu Adı Taşıyor?

Meydana İbrahim Göleber’in adının verilmesi, Kartal’ın Milli Mücadele dönemindeki yerel hafızasını yaşatma amacı taşıyor. Göleber’in doğduğu Yayalar bugün başka bir ilçenin sınırında kalsa da yaşam öyküsü tarihsel Kartal coğrafyasıyla bağlantılıdır.

Bu nedenle Kartallı Kazım adı bugün hem tarihsel bir kişinin lakabı hem de Kartal’daki meydanın adı olarak kullanılmaya devam ediyor.

Kartallı Kazım Hakkında Kısa Bilgiler

• Gerçek adı: İbrahim Göleber
• Bilinen adı: Kartallı Kazım
• Doğum yılı: 1895
• Doğum yeri: Yayalar Köyü, dönemin Kartal ilçesi
• Günümüzde doğum yeri: Yayalar Mahallesi, Pendik
• Mesleği: Bahçıvanlık, bir dönem demiryolu işçiliği
• Milli Mücadele: Yahya Kaptan’a bağlı Kuvâ-yi Milliye teşkilatında görev aldı
• Nâzım Hikmet bağlantısı: Bursa Cezaevi’nde tanıştılar; Nâzım Hikmet hikâyesine eserinde yer verdi ve portresini yaptı
• Ölüm tarihi: 1 Kasım 1960
• Mezarı: Yayalar Mezarlığı, Pendik
• Adını taşıyan yer: Kartallı Kazım Meydanı, Kartal

Kartallı Kazım, yani İbrahim Göleber, Milli Mücadele’nin yerel teşkilatlarında görev alan ve daha sonra Nâzım Hikmet’in edebiyat aracılığıyla geniş kitlelere tanıttığı isimlerden biridir. Kartal’daki meydan ve heykel ile Yayalar’daki mezarı, onun İstanbul’un Anadolu Yakası’ndaki tarihsel hafızadaki yerini günümüzde de sürdürüyor.