Bağcılar’ın Eski Adı Neydi? Çıfıtburgaz ve Yeşilbağ’ın Tarihi

Bağcılar’ın eski adı Çıfıtburgaz’dı. İstanbul’un Avrupa Yakası’ndaki ilçenin bugünkü merkez yerleşimi, Osmanlı döneminde Yahudi Bergos, Cuhûd Bergos ve Çıfıtburgaz gibi isimlerle anılıyordu. Cumhuriyetin ilk yıllarında Çiftburgaz adı da kullanılan köy, 1939 yılında Bağcılar ismini aldı. 1975’te Yeşilbağ adıyla belde belediyesi haline gelen yerleşim, 1980 sonrasında yeniden Bağcılar olarak anılmaya başladı ve 1992 yılında ilçe statüsüne kavuştu.

Bağcılar isminin ortaya çıkmasının temelinde ise bölgenin geçmişteki tarımsal yapısı bulunuyor. Bugün yoğun yapılaşmasıyla bilinen ilçe, bir zamanlar üzüm bağları, çiftlikler ve tarım arazileriyle çevriliydi. Bölgedeki bağcılık faaliyetleri, yerleşimin 1939 yılında Bağcılar adını almasında belirleyici oldu.

Bağcılar’ın Eski İsmi Nedir?

Bağcılar’ın eski isimleri arasında Çıfıtburgaz, Çiftburgaz ve Yeşilbağ bulunuyor. Ancak bu adlar aynı dönemde kullanılan üç farklı resmi ilçe adı değil. Bağcılar henüz ilçe olmadan önce farklı dönemlerde bugünkü merkez yerleşimi tanımlamak için kullanılmış isimler.

Bağcılar Belediyesi ve Bağcılar Kaymakamlığının tarihçe kayıtlarına göre Osmanlı döneminde yerleşim Yahudi Bergos, Cuhûd Bergos ve Çıfıtburgaz gibi adlarla biliniyordu.

İstanbul Belediyesi İstatistik Müdürlüğünün hazırladığı 1930-1931 tarihli İstanbul Şehri İstatistik Yıllığı’nda da Çıfıtburgaz, Mahmutbey Nahiyesi’ne bağlı köyler arasında sayılıyor.

Cumhuriyetin ilk yıllarındaki bazı kayıtlarda Çiftburgaz biçimi de kullanıldı. Bağcılar Belediyesi tarafından yayımlanan tarihçe belgelerinde bu farklı adlandırmalara yer veriliyor.

Dolayısıyla Bağcılar’ın eski adı sorusuna yalnızca tek kelimelik bir yanıt vermek, yerleşimin farklı dönemlerde geçirdiği isim değişikliklerini açıklamak için yeterli değil.

Fotoğraf: Bağcılar Belediyesi

Çıfıtburgaz Ne Demek?

Çıfıtburgaz, bugünkü Bağcılar merkezinin tarihî yer adlarından biri. Belediye tarihçesinde aynı yerleşim için Yahudi Bergos ve Cuhûd Bergos adlarının da kullanıldığı belirtiliyor.

Bu isimler, bölgenin Osmanlı dönemindeki yerleşim geçmişiyle bağlantılı. Ancak tarihî kaynaklarda farklı yazılışların bulunması nedeniyle Çıfıtburgaz adını yalnızca tek bir kelime karşılığıyla açıklamak doğru değil.

Özellikle eski yer adlarının kökeni araştırılırken, kelimenin tarih içindeki kullanımıyla yerleşimin nüfus yapısı birbirinden ayrılmalı. Bağcılar’ın eski isminin bulunması, bölgenin bütün dönemlerde yalnızca belirli bir topluluk tarafından yerleşim yeri olarak kullanıldığını göstermiyor.

Bağcılar’ın geçmişinde Rum nüfusun yaşadığı Osmanlı köyleri, mübadeleyle gelen aileler ve Bulgaristan’dan göç eden topluluklar önemli yer tutuyor.

Bağcılar İsmi Nereden Geliyor?

Bağcılar adı, bölgede geçmişte yaygın olarak yapılan üzüm yetiştiriciliğinden geliyor. Bağcılar Belediyesi kayıtlarına göre 1939 yılında köyün ismi değiştirilirken çevredeki üzüm bağlarının çokluğu etkili oldu.

Bugün apartmanların, iş yerlerinin ve ana ulaşım yollarının bulunduğu bölgede geçmişte geniş tarım arazileri bulunuyordu. Üzüm yetiştiriciliği, özellikle Cumhuriyetin ilk dönemlerinde yerleşimin ekonomik ve sosyal hayatında önemli bir faaliyet haline geldi.

Bağcılar Belediyesinin tarihî belgelerinde, 1929 yılında Bulgaristan’ın Varna bölgesinden gelen göçmen ailelerin Çiftburgaz çevresindeki arazilere yerleştiği anlatılıyor.

Belediyenin stratejik planında, Varna’dan gelen 63 hanenin yaklaşık 17 bin dönümlük çiftlik arazisini satın alarak yerleştiği bilgisi bulunuyor. Bu dönemde devlet tarafından temin edilen üzüm fidelerinin halka dağıtıldığı, bölgede 40’tan fazla üzüm çeşidinin yetiştirildiği belirtiliyor.

Üzüm bağlarının yaygınlaşmasıyla yerleşimin adı da bu tarımsal kimliği yansıtacak biçimde Bağcılar olarak değiştirildi.

Bağcılar İsmi Ne Zaman Verildi?

Bağcılar adı 1939 yılında kullanılmaya başlandı. Bağcılar Belediyesinin tarihçesine göre Çiftburgaz olarak da bilinen köyün adı, üzüm bağlarının çokluğu nedeniyle Bağcılar Köyü olarak değiştirildi.

Belediyenin yayımladığı tarih araştırmalarında, isim değişikliğinin Cumhuriyet dönemindeki yer adlarını Türkçeleştirme politikalarıyla da ilişkili olduğu anlatılıyor.

İsim değişikliğinin ardından eski ad tamamen unutulmadı. Bağcılar Belediyesi tarafından hazırlanan Dünden Bugüne Bağcılar’ın 30 Yılı adlı çalışmada, 1975 yılına kadar bazı resmi belgelerde Bağcılar adının yanında parantez içerisinde Çiftburgaz isminin de kullanılmaya devam ettiği belirtiliyor.

Böylece 1939’da değiştirilen isim, yerleşimin hafızasında ve bazı idari kayıtlarda uzun süre yaşamayı sürdürdü.

Fotoğraf: Bağcılar Belediyesi

Bağcılar’ın Adı Neden Yeşilbağ Oldu?

Bağcılar’ın geçmişte kullandığı isimlerden biri de Yeşilbağ. Yerleşim, 1975 yılında Bakanlar Kurulu kararıyla Yeşilbağ adı altında belde belediyesi haline geldi.

Bu dönemde Bağcılar henüz bağımsız bir İstanbul ilçesi değildi. Bakırköy’ün idari sınırları içerisinde bulunan bölgede yerel belediye yapılanması oluşturulmuştu.

Yeşilbağ Belediyesinin ilk belediye başkanı Mustafa Kılıç oldu. 1977 yılında yapılan yerel seçimleri ise Zihni Küçük kazandı.

12 Eylül 1980 askerî darbesinin ardından belediyenin tüzel kişiliğine son verildi. Yeşilbağ Belediyesi lağvedilerek bölge yeniden Bakırköy Belediyesi yönetimine bağlandı.

Bu gelişmeyle Yeşilbağ adı da idari kullanımdan çıktı ve Bağcılar ismi yeniden kullanılmaya başlandı.

Dolayısıyla Bağcılar adının geri dönüşü, yaygın biçimde düşünüldüğü gibi 1992 yılında ilçe kurulmasıyla değil, 1980 sonrasındaki idari değişikliklerle gerçekleşti.

Bağcılar Ne Zaman İlçe Oldu?

Bağcılar, 3 Haziran 1992 tarihinde bağımsız ilçe oldu. İlçenin kuruluşu, 27 Mayıs 1992 tarihinde kabul edilen 3806 sayılı Kanun ile gerçekleştirildi.

Kanun, 3 Haziran 1992 tarihli ve 21247 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Böylece daha önce Bakırköy ilçesine bağlı olan bölge, Bağcılar adıyla ayrı bir ilçe ve belediye olarak yeniden yapılandırıldı.

Yeni ilçe yalnızca eski Bağcılar köyünden oluşmuyordu. Mahmutbey, Kirazlı ve Güneşli gibi geçmişte ayrı yerleşim özellikleri taşıyan bölgeler de Bağcılar’ın bugünkü idari yapısının oluşmasında yer aldı.

Bu nedenle 1992 yılında kurulan Bağcılar ilçesinin sınırları ile Osmanlı dönemindeki Çıfıtburgaz köyünün sınırları aynı kabul edilmemeli.

Bağcılar’ın Eski Köyleri ve İsimleri

Bugünkü Bağcılar’ın tarihini anlamak için yalnızca Çıfıtburgaz’ın geçmişini bilmek yeterli değil. İlçenin farklı mahalleleri, geçmişte ayrı köyler ve çiftliklerden oluşuyordu.

Bağcılar Belediyesinin tarihçesine göre ilçenin oluşumunda Mahmutbey, Kirazlı ve Bağcılar köyleri ile Papasköy Çiftliği önemli yer tutuyor.

• Bağcılar: Çıfıtburgaz ve Çiftburgaz gibi isimlerle anılan merkez yerleşimi, 1939 yılında Bağcılar adını aldı.
• Mahmutbey: Eski adı Kalfaköy olan yerleşim, bir dönem Mahmudiye olarak anıldıktan sonra Mahmutbey adını aldı.
• Kirazlı: Tarihî kayıtlarda Aypah adıyla geçen eski köy, 1939 yılında Kirazlı olarak adlandırıldı.
• Güneşli: Geçmişte Papasköy Çiftliği olarak bilinen bölge, 1939 yılında Güneşli ismini aldı.

Bu farklı yerleşimlerin zaman içerisinde birleşmesi ve çevrelerindeki tarım alanlarının yapılaşmaya açılması, bugünkü Bağcılar’ın ortaya çıkmasını sağladı.

Bağcılar Nasıl Köyden Büyük Bir İlçeye Dönüştü?

Bağcılar’ın gelişiminde 20. yüzyılda yaşanan göç hareketleri belirleyici oldu. Osmanlı döneminde Mahmutbey Nahiyesi’ne bağlı olan bölge, Cumhuriyetin ilk yıllarında önemli bir nüfus değişimi geçirdi.

1924 yılında başlayan Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi sırasında bölgeden ayrılan Rum nüfusun yerine Yunanistan’dan gelen Türk göçmenler yerleştirildi.

1929 yılında Bulgaristan’ın Varna bölgesinden gelen ailelerin yerleşmesiyle köyün nüfusu ve tarımsal üretimi arttı. Bu dönemde bağcılık, yerleşimin karakterini belirleyen faaliyetler arasındaydı.

1950’li yıllarda bölge hâlâ köy ve çiftlik özellikleri taşıyordu. Mahmutbey çevresinde köy konağı, jandarma karakolu, okul, sağlık merkezi ve çeşitli kamu hizmetleri bulunuyordu.

1970’li yıllardan itibaren Anadolu’dan İstanbul’a yönelen göçün hızlanmasıyla Bağcılar’ın nüfusu hızla arttı. Tarım arazilerinin yerini konutlar ve iş yerleri almaya başladı.

1992 yılında ilçe statüsünün kazanılması, bu büyümenin idari açıdan önemli dönüm noktalarından biri oldu. Eski üzüm bağlarının bulunduğu yerleşim, zaman içerisinde İstanbul’un yoğun nüfuslu kent merkezlerinden birine dönüştü.

Bağcılar’ın Eski Adları Sırasıyla Nelerdi?

Bağcılar’ın isim geçmişindeki başlıca aşamalar şöyle özetlenebilir:

• Osmanlı dönemi: Bugünkü Bağcılar merkezinin bulunduğu yerleşim Yahudi Bergos, Cuhûd Bergos ve Çıfıtburgaz gibi isimlerle anılıyordu.
• Cumhuriyetin ilk yılları: Köy için Çiftburgaz adı da kullanılıyordu.
• 1939: Köyün adı Bağcılar olarak değiştirildi.
• 1975: Yerleşim Yeşilbağ adıyla belde belediyesi oldu.
• 1980 sonrası: Yeşilbağ Belediyesi lağvedildi ve Bağcılar adı yeniden kullanılmaya başlandı.
• 1992: Bağcılar, 3806 sayılı Kanun ile bağımsız İstanbul ilçesi oldu.

Bugün kullanılan Bağcılar adı, ilçenin geçmişteki üzüm bağlarını hatırlatıyor. Çıfıtburgaz ve Çiftburgaz isimleri eski köyün tarihini, Yeşilbağ ise bağımsız ilçe olmadan önceki kısa belediyecilik dönemini temsil ediyor.

İstanbul’da geçmişte farklı isimlerle bilinen diğer yerleşimler hakkında bilgi edinmek isteyenler İstanbul ilçelerinin eski isimleri rehberini de inceleyebilir.