Kartal Nostaljisi: Son 50 Yılda Kartal’dan Neler Gitti?
Kartal’ın eski günlerinden geriye neler kaldı? Yalova vapurları, SSK Hastanesi, Kartalspor Stadı ve değişen sahil manzarasıyla ilçenin yakın geçmişi.
Kartal nostaljisi denildiğinde akla yalnızca eski sokaklar, mahalleler ve siyah beyaz fotoğraflar gelmiyor. Bir zamanlar ilçenin günlük yaşamında önemli yer tutan vapur seferleri, hastaneler, spor tesisleri ve deniz manzaraları da Kartal’ın değişen yüzünün bir parçası. Son 50 yılda İstanbul’un en hızlı dönüşen ilçelerinden biri olan Kartal’da bazı yapılar tamamen ortadan kalktı, bazı hizmetler başka ilçelere taşındı, bazı alışkanlıklar ise geçmişte kaldı.
Eskiden Kartal merkezden Yalova’ya vapura binmek, ilçe merkezindeki SSK Hastanesi’nde tedavi olmak veya Kartalspor’un maçını kendi stadında izlemek mümkündü. Bugün bunların hiçbiri eski biçimiyle devam etmiyor. Sahil boyunca yükselen yeni binalar da ilçenin görünümünü değiştirdi. İşte Kartal’ın yakın tarihinde iz bırakan dört büyük değişim.
1. Kartal İDO İskelesi ve Yalova Vapur Seferleri
Kartal’ın deniz ulaşımıyla ilişkisi Osmanlı dönemine kadar uzanıyor. İlçedeki ilk vapur iskelesi 1857 yılında inşa edildi. Daha sonraki yıllarda gelişen deniz taşımacılığı sayesinde Kartal, İstanbul’un Marmara Denizi üzerinden Yalova ile bağlantı kurduğu önemli noktalardan biri haline geldi.
Özellikle İDO döneminde Kartal-Yalova ve Bostancı-Kartal-Yalova seferleri, ilçede yaşayanlar için önemli bir ulaşım seçeneğiydi. Kartal merkezden hareket eden yolcular, başka bir ilçeye gitmeden deniz yoluyla Yalova’ya ulaşabiliyordu.
Ancak Kartal İDO İskelesi Haziran 2017’de yolcu seferlerine kapatıldı. İskeleye asılan duyuruda tadilat nedeniyle hizmet verilemediği belirtiliyor, yolcular Pendik’e yönlendiriliyordu. Geçici olması beklenen kapanışın ardından düzenli İDO seferleri yeniden başlamadı.
2026 yılına gelindiğinde Kartal’dan Yalova’ya doğrudan feribot veya deniz otobüsü seferi bulunmuyor. Yalova’ya deniz yoluyla ulaşmak isteyen yolcular Pendik İDO Terminali’ni kullanıyor. Pendik-Yalova hızlı feribot bağlantısı devam ederken Kartal, İDO’nun düzenli sefer ağına geri dönmedi.
Kartal’dan Adalar yönüne deniz ulaşımının bulunması, ilçenin eski Yalova bağlantısının yerini doldurmuyor. Bir zamanlar Kartal sahilinin günlük yaşamının parçası olan Yalova vapurları artık eski fotoğraflarda ve yolculuk anılarında yaşıyor.
2. Kartal SSK Hastanesi ve Yavuz Selim Devlet Hastanesi
Kartal merkezde yaşayanların hafızasında önemli yer tutan kurumlardan biri de eski Kartal SSK Hastanesi’ydi. Daha sonra Kartal Yavuz Selim Devlet Hastanesi adıyla hizmet veren hastane, Yukarı Mahallesi’nde, İstasyon Caddesi ve Doğan Sokak çevresinde bulunuyordu.
Hastane uzun yıllar boyunca Kartal’ın merkezi sağlık kuruluşlarından biriydi. Poliklinikleri, doktorları ve sağlık personeliyle yalnızca tedavi hizmeti sunmuyor, çevresindeki eczaneler ve küçük işletmelerle birlikte bölgenin günlük yaşamında da önemli bir yer tutuyordu.
18 Eylül 2017’de Kartal Yavuz Selim Devlet Hastanesi ile Tuzla Devlet Hastanesi birleştirildi. Sağlık hizmetlerinin önemli bölümü, personel ve tıbbi donanım Tuzla’nın İçmeler Mahallesi’ndeki yeni hastane binasına aktarıldı.
Kartal’daki eski hastane binası ise yeniden tam kapsamlı bir devlet hastanesi olarak hizmete girmedi. Bir süre kullanılmayan yapının yıkımına 2023 yılında başlandı ve eski hastane tamamen ortadan kaldırıldı.
Bugün Kartal’da farklı kamu hastaneleri ve sağlık tesisleri hizmet vermeye devam ediyor. Ancak eski SSK Hastanesi’nin ilçe merkezindeki konumu ve mahalle yaşamıyla kurduğu ilişki, özellikle burada tedavi görmüş Kartallılar için ayrı bir anlam taşıyor.
Hastanenin kapanmasıyla Kartal yalnızca eski bir sağlık binasını değil, uzun yıllar boyunca ilçe merkezinde oluşmuş bir sağlık hizmeti alışkanlığını da kaybetti.
3. Kartalspor ve Eski Kartal Stadı
Kartal’ın yakın geçmişinde spor denildiğinde akla gelen ilk isimlerden biri Kartalspor’du. 1949 yılında kurulan Kartalspor, bordo-beyaz formasıyla uzun yıllar ilçenin futbol kültürünü temsil etti.
Kulüp 1988 yılında dönemin 2. Lig’ine yükselerek profesyonel futbolun önemli basamaklarından birine ulaştı. 2007 yılında TFF 1. Lig’e çıkan Kartalspor, 2012-2013 sezonunun sonunda bu ligden düştü. Sonraki yıllarda profesyonel liglerden amatör liglere kadar geriledi.
Kartalspor’un hafızalardaki yerini güçlendiren unsurlardan biri de ilçe merkezindeki stadıydı. Spor Caddesi üzerinde bulunan ve 1986 yılında açılan Kartal Stadı, tribünleriyle taraftarların buluşma noktasıydı. Kartalspor’un iç saha maçları, yıllar boyunca ilçenin spor yaşamının önemli etkinlikleri arasında yer aldı.
Kartalspor, eski stadındaki son resmi maçını 7 Ekim 2017’de Çayırovaspor’a karşı oynadı. Fiziki durumu ve yapı güvenliği gerekçeleriyle kullanım dışı kalan stat, 2018 yılında yıkıldı.
Eski stadın bulunduğu alanın imar planında meydan olarak düzenlenmiş olması nedeniyle aynı noktada yeni bir futbol stadı yapılmadı. Böylece Kartalspor’un ilçe merkezindeki tarihi sahası ortadan kalkmış oldu.
Stadın yıkılmasının ardından Kartalspor, iç saha karşılaşmalarında ilçedeki farklı tesisleri kullanmaya başladı. Bulvar Mimar Kubilay Köse Stadı ve İBB Yakacık Stadı, takımın maç oynadığı sahalar arasında yer aldı.
Kartalspor, 2026-2027 sezonunda İstanbul Süper Amatör Lig’de mücadele ediyor. Profesyonel liglerdeki eski günlerinden uzakta olsa da kulüp futbol faaliyetlerini sürdürüyor.
Eski Kartal Stadı’nın kaybı yalnızca bir spor tesisinin yıkılması değildi. Maç günlerinde çevrede oluşan kalabalıklar, tribünlerdeki tezahüratlar ve mahalleden yürüyerek maça gitme alışkanlığı da ilçenin geçmişte kalan görüntüleri arasına katıldı.
4. Kartal’ın Değişen Deniz Manzarası ve Sahil Silueti
Kartal’ın geçmişten bugüne en belirgin değişimlerinden biri de sahil boyunca uzanan yapılaşma oldu. Eskiden daha alçak binaların bulunduğu bölgelerde zamanla yüksek katlı konutlar, rezidanslar ve karma kullanımlı projeler yükseldi.
Özellikle 2000’li yıllardan sonra hızlanan konut yatırımları, Kartal’ın Marmara Denizi’ne ve Adalar’a bakan görünümünü önemli ölçüde değiştirdi. Sahile yakın mahallelerde yeni yapılaşma artarken ilçenin iç kesimlerinden denize doğru uzanan görüş alanları da bazı noktalarda daraldı.
Bir zamanlar kimi sokaklardan ve apartmanların üst katlarından daha açık görülebilen Marmara Denizi, yeni yapılaşmanın ardından farklı bir şehir manzarasının parçasına dönüştü.
Bugün Kartal sahilinde ve D-100 çevresinde çok sayıda yüksek katlı konut projesi bulunuyor. İstMarina, Manzara Adalar ve Dragos çevresindeki rezidans projeleri, ilçenin son yıllardaki mimari dönüşümünü gösteren örneklerden bazıları.
Bu yapılaşma Kartal’a yeni konut, ticaret ve yaşam alanları kazandırırken kent silueti, yapı yoğunluğu ve deniz manzarasına erişim açısından da tartışmaları beraberinde getirdi.
Kartal’ın eski fotoğraflarında deniz, kıyıdaki yapılar ve mahalleler arasında daha farklı bir ilişki görülüyor. Günümüzde ise aynı noktadan çekilen bir fotoğrafta yüksek binalar, geniş yollar ve modern konut projeleri dikkat çekiyor.
Deniz ve Adalar manzarası tamamen ortadan kalkmış değil. Sahil şeridinden, Dragos’tan ve Yakacık’ın yüksek kesimlerinden Marmara Denizi hâlâ görülebiliyor. Ancak bazı eski mahalle manzaraları, yeni yapılaşmayla birlikte kalıcı biçimde değişti.
Kartal’ın Eski Günlerinden Geriye Ne Kaldı?
Kartal son yarım yüzyılda ulaşım ağları, konut projeleri, yeni kamu tesisleri ve değişen nüfus yapısıyla büyük bir dönüşüm geçirdi. Metro ve Marmaray gibi ulaşım olanakları günlük yaşamı değiştirirken eski yapıların ve hizmetlerin bir bölümü de zaman içinde ortadan kalktı.
Bugün Kartal’ın geçmişine bakıldığında kapanan Yalova vapur seferleri, Tuzla’ya taşınan eski devlet hastanesi, yıkılan Kartal Stadı ve değişen sahil manzarası aynı dönemin farklı hatıraları olarak görülüyor.
Bir kentin hafızası yalnızca tarihi eserlerden oluşmuyor. Çocukken gidilen hastane, hafta sonu maç izlenen tribün, vapur beklenen iskele veya pencereden görülen deniz de o hafızanın parçası. Kartal’ın eski günlerini hatırlayanlar için bu dört değişimin anlamı da burada yatıyor.
