Kartal Hürriyet Mahallesi’nin Zemini Sağlam mı? Deprem Riski

Kartal Hürriyet Mahallesi’nin zemini sağlam mı? Kurfalı olarak bilinen bölgeyi de kapsayan Hürriyet Mahallesi’nde zemin koşulları her noktada aynı değil. İstanbul Büyükşehir Belediyesinin (İBB) zemin haritalarında farklı kayma dalgası hızlarına sahip alanlar bulunuyor. Ancak zeminin bazı kesimlerde sert veya kayalık özellik göstermesi, mahalledeki bütün binaların depreme dayanıklı olduğu anlamına gelmiyor.

İBB’nin Haziran 2020’de yayımladığı olası deprem kayıp tahminleri çalışmasında, 7,5 büyüklüğündeki senaryo depreminde Hürriyet Mahallesi’nde 19 binanın çok ağır, 72 binanın ise ağır hasar görebileceği hesaplandı. Toplam 91 binaya karşılık gelen bu tahmin, raporda Kartal mahalleleri arasında ağır ve çok ağır hasarlı bina sayısı bakımından en yüksek değer.

Bu sonuç, Hürriyet Mahallesi’nin zemininin Kartal’daki diğer mahallelerden mutlaka daha kötü olduğunu göstermiyor. Depremde oluşabilecek hasar; yerel zemin koşulları, beklenen yer hareketi, yapıların taşıyıcı sistemleri ve bina stokunun özellikleriyle birlikte değerlendiriliyor.

Kartal Hürriyet Mahallesi’nin Zemini Nasıl?

Hürriyet Mahallesi, Kartal’ın kuzey kesiminde, Kurfalı çevresindeki yerleşim alanlarını kapsıyor. Bölgede farklı jeolojik birimler ve bunların ayrışmasıyla oluşmuş zemin tabakaları bulunabiliyor. Bu nedenle yalnızca mahalle adına bakarak bütün yapıların aynı zemin koşullarına sahip olduğu söylenemez.

İBB’nin Anadolu Yakası mikrobölgeleme çalışmaları, Kartal’ın da içinde bulunduğu geniş alanda zemin özelliklerini, deprem yer hareketini, sıvılaşma ve heyelan tehlikelerini ayrı ayrı inceliyor. Bu çalışmalarda kullanılan önemli parametrelerden biri de Vs30 değeri.

Vs30, zeminin yüzeyden itibaren ilk 30 metresindeki ortalama kayma dalgası hızını ifade ediyor. Daha yüksek değerler genel olarak sert zemin veya kaya koşullarıyla ilişkilendiriliyor. Düşük değerler ise daha yumuşak zemin özelliklerine işaret edebiliyor.

Hürriyet Mahallesi’nin zemin haritasında görece yüksek Vs30 değerlerine sahip kesimler bulunmakla birlikte, bu özellikler mahallenin tamamına genellenmemeli. Aynı mahallede farklı sokakların, hatta yakın parsellerin zemin özellikleri değişebilir.

Hürriyet Mahallesi Vs30 Zemin Haritası

Hürriyet Mahallesi ve Kurfalı çevresinin zemin özelliklerini değerlendirmek için kullanılan Vs30 haritası, yerin üst bölümündeki kayma dalgası hızlarının bölgesel dağılımını gösteriyor. Haritadaki renkler, farklı hız aralıklarını temsil ediyor.

Haritada yüksek Vs30 değerinin görülmesi, o alanda daha sert zemin koşullarının bulunabileceğini gösterir. Ancak bu bilgi, bir yapının deprem sırasında nasıl davranacağını tek başına açıklamaz.

Zeminin deprem dalgalarını büyütme özelliklerinin yanı sıra yeraltı suyu, sıvılaşma potansiyeli, ayrışmış tabaka kalınlığı ve temel koşulları da önemlidir. Bu nedenle bölgesel Vs30 haritası, parsel bazlı zemin etüdünün yerine kullanılamaz.

Hürriyet Mahallesi’nin Deprem Riski Ne Kadar?

İBB Deprem ve Zemin İnceleme Müdürlüğü tarafından hazırlanan Kartal İlçesi Olası Deprem Kayıp Tahminleri Kitapçığı, Hürriyet Mahallesi’ndeki olası bina hasarlarını mahalle ölçeğinde değerlendiriyor.

2019 yılında tamamlanan deprem kayıp tahminleri projesinin verileri kullanılarak Haziran 2020’de yayımlanan kitapçıkta, Marmara Denizi’nde meydana gelebilecek Mw 7,5 büyüklüğündeki senaryo depremi esas alındı.

Çalışmanın Tablo 5-1 bölümünde Hürriyet Mahallesi için hesaplanan bina hasar tahminleri şöyle:

• Çok ağır hasarlı bina: 19
• Ağır hasarlı bina: 72
• Orta hasarlı bina: 401
• Hafif hasarlı bina: 948

Bu hesaplamaya göre Hürriyet Mahallesi’nde 91 binanın ağır veya çok ağır, toplam 492 binanın ise orta ve üzeri seviyede hasar görebileceği tahmin ediliyor.

Aynı çalışmanın geçici barınma ihtiyacını ele alan bölümünde Hürriyet Mahallesi için 2.088 hanelik bir ihtiyaç tahmini de bulunuyor. Bu sayı, senaryo depremi sonrasında geçici barınma gereksinimi oluşabilecek hanelere ilişkin model sonucunu ifade ediyor.

Buradaki rakamların tamamı, çalışmada kullanılan yapı envanteri ve deprem senaryosuna dayanıyor. Gerçek bir depremde kesin olarak bu sayıda binanın hasar göreceği veya aynı sayıda hanenin barınma ihtiyacı yaşayacağı anlamına gelmiyor.

Hürriyet Mahallesi’nde En Fazla Bina Hasarı mı Bekleniyor?

İBB’nin 2020 tarihli raporunda Hürriyet Mahallesi, ağır ve çok ağır hasarlı bina sayılarının toplamı bakımından Kartal’ın ilk sırasında yer alıyor. Mahallede bu iki hasar grubunun toplamı 91 olarak hesaplanmış.

Karşılaştırma için Orhantepe Mahallesi’nde 22 çok ağır ve 62 ağır hasarlı bina olmak üzere toplam 84 bina tahmin ediliyor. Yunus Mahallesi’nde ise aynı iki hasar grubunun toplamı 64.

Ancak hasarlı bina sayısının yüksek olması, mahalledeki her binanın diğer mahallelerdeki yapılardan daha riskli olduğunu göstermiyor. Mutlak hasar sayıları, mahallelerin toplam yapı stokundan ve yapıların özelliklerinden etkileniyor.

Hürriyet Mahallesi’nde 91 bina için ağır veya çok ağır hasar öngörülmesi, 91 binanın kesinlikle yıkılacağı şeklinde de yorumlanmamalı. Hasar sınıfları, yapıların senaryo depremi karşısında yaşayabilecekleri farklı hasar düzeylerini tanımlıyor.

Kurfalı’nın Zemini Deprem Açısından Güvenli mi?

Kurfalı, Kartal’da Hürriyet Mahallesi ve çevresiyle ilişkili olarak kullanılan yerleşim adlarından biri. Kurfalı için ayrı bir deprem güvenliği değerlendirmesi yaparken incelenen adresin idari mahalle sınırları içindeki konumu önem taşıyor.

Kurfalı çevresinin zemin özellikleri yalnızca bölgenin yüksekliği veya denize uzaklığına bakılarak belirlenemez. Jeolojik birimlerin niteliği, yüzeydeki ayrışma, yeraltı suyu ve yerel zemin koşulları birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle konutların bulunduğu alanlarda genel zemin haritası ile binanın gerçek deprem güvenliği birbirinden ayrılmalı. Aynı sokaktaki iki apartman, farklı taşıyıcı sistemlere, temel özelliklerine ve mühendislik kalitesine sahip olabilir.

Hürriyet Mahallesi ile Kartal’ın Diğer Bölgeleri Arasındaki Zemin Farkı

Kartal’ın kuzeyindeki yerleşimlerle sahile yakın bölgeler arasında jeolojik ve jeoteknik farklılıklar bulunuyor. İlçede kaya birimlerinin yüzeye yaklaştığı alanların yanı sıra ayrışmış zeminler, dere çevresindeki birikintiler ve kıyıda yapay dolgu alanları da yer alıyor.

Hürriyet Mahallesi’nin zemin koşullarını değerlendirirken Kartal genelindeki bu farklılaşma dikkate alınmalı. İlçenin farklı bölgeleri için hazırlanmış haritalar, yerel zemin koşullarını anlamaya yardımcı olsa da sokak veya bina ölçeğinde kesin güvenlik sıralaması oluşturmaz.

Ayrıca sert veya kayalık bir zeminin bulunması, deprem hareketinin yapılar üzerindeki etkisini tamamen ortadan kaldırmaz. Binaların depreme karşı davranışında taşıyıcı sistemin tasarımı, malzeme özellikleri ve yapım kalitesi belirleyici unsurlar arasında yer alır.

2020 Deprem Raporu Bugünkü Bina Riskini Gösteriyor mu?

İBB’nin Kartal için hazırladığı hasar tahminleri, 2019 yılı verilerinden yararlanılarak oluşturulan model sonuçlarıdır. Bu nedenle rapordaki mahalle bazlı rakamlar, 2026 yılında aynı sayıdaki binanın halen aynı risk seviyesinde bulunduğunu gösteren güncel bir yapı denetimi sonucu olarak kullanılamaz.

Aradan geçen sürede ilçede bazı binalar yıkılmış, yenilenmiş veya güçlendirilmiş olabilir. Hürriyet Mahallesi’nde de Metem Birlik Sitesi gibi kentsel dönüşüm projeleri yürütülüyor. Yapı stokunda meydana gelen değişiklikler, eski model sonuçlarının güncel bina güvenliğiyle birebir eşleştirilmesini engelliyor.

İBB de ilçe deprem kayıp tahminlerinin tek tek binaların deprem performansına ilişkin bilgi içermediğini belirtiyor. Dolayısıyla bu rapor, mahalle ölçeğinde afet hazırlığı ve risk azaltma çalışmalarına yardımcı olurken belirli bir apartmanın güvenli veya güvensiz olduğu sonucunu vermiyor.

Hürriyet Mahallesi’nde Binanın Depreme Dayanıklı Olduğu Nasıl Anlaşılır?

Hürriyet Mahallesi veya Kurfalı çevresinde konut satın almak, kiralamak ya da mevcut binasının güvenliğini öğrenmek isteyenler için genel deprem haritası yalnızca başlangıç niteliğinde bilgi sağlar.

Daha sağlıklı bir değerlendirmede şu unsurlar incelenmelidir:

• Binanın yapım yılı: Yapının hangi dönemde ve hangi deprem yönetmeliği esas alınarak projelendirildiği öğrenilmeli.
• Zemin ve temel etüdü: Binanın bulunduğu parsele ait jeolojik ve jeoteknik etütler incelenmeli.
• Taşıyıcı sistem: Kolon, kiriş, perde ve temel sisteminin mevcut durumu mühendislik yöntemleriyle değerlendirilmeli.
• Malzeme özellikleri: Beton dayanımı, donatı miktarı, donatı korozyonu ve uygulama kalitesi araştırılmalı.
• Sonradan yapılan değişiklikler: Taşıyıcı elemanlara müdahale edilip edilmediği kontrol edilmeli.
• Deprem performansı: Gerekli durumlarda yetkin mühendisler tarafından bina özelinde ayrıntılı performans analizi yapılmalı.

İstanbul Büyükşehir Belediyesinin Bina Tespiti hizmeti, uygun yapıların hızlı tarama yöntemiyle ön değerlendirmesinin yapılmasına olanak sağlıyor. Bina sahipleri ve hizmet kapsamında başvuru hakkı bulunan kişiler, İBB Bina Tespiti sistemi üzerinden inceleme talebinde bulunabiliyor.

Ancak hızlı tarama sonucu ile mevzuat kapsamında hazırlanan ayrıntılı deprem performans analizi veya riskli yapı tespiti aynı işlem değil. Binanın hukuki ve teknik durumunun belirlenmesi gereken hallerde ilgili mevzuata uygun mühendislik incelemeleri esas alınmalı.

Hürriyet Mahallesi’nin Zemini Sağlam mı? Genel Değerlendirme

Kartal Hürriyet Mahallesi ve Kurfalı çevresinde farklı zemin koşulları bulunuyor. Bazı kesimlerde görece sert zemin özellikleri görülse de bu durum bütün mahallenin deprem açısından güvenli kabul edilmesi için yeterli değil.

İBB’nin Mw 7,5 büyüklüğündeki senaryo depreminde mahalle için hesapladığı 91 ağır ve çok ağır hasarlı bina tahmini, yapı stokunun deprem karşısındaki olası hasarını anlamak bakımından önemli bir gösterge. Ancak bu rakamlar 2020 yılında yayımlanan çalışmanın model sonuçlarıdır ve bugünkü binaların durumunu tek tek göstermiyor.

Hürriyet Mahallesi’nde yaşayanlar açısından en önemli ayrım, zemin özellikleri ile bina dayanıklılığının aynı şey olmadığıdır. Bölgesel zemin haritası çevrenin jeolojik özelliklerini anlamaya yardımcı olurken, bir konutun deprem güvenliği ancak bulunduğu parselin zemin koşulları ve binanın taşıyıcı sistemi birlikte incelenerek değerlendirilebilir.