Kartal Orhantepe Mahallesi Deprem Riski: Zemin Sağlam mı?

Kartal Orhantepe Mahallesi deprem riski ve zemin sağlamlığı konusunda mahallenin tamamı için tek bir “sağlam” veya “riskli” tanımı yapmak doğru değil. Orhantepe; Dragos Tepesi, kıyı kesimi ve dere çevresini kapsayan, yerel zemin özelliklerinin değişebildiği geniş bir mahalle. İBB’nin mikrobölgeleme çalışmaları ile Kartal için hazırlanan deprem senaryoları da zemin ve yapı riskinin bölge içinde farklılaşabildiğini gösteriyor.

İBB’nin Kartal Olası Deprem Kayıp Tahminleri çalışması mahalle ölçeğinde önemli bilgiler veriyor ancak tek tek binaların depreme dayanıklı olup olmadığını göstermiyor. Bir binanın gerçek deprem performansı; taşıyıcı sistemi, yapım yılı, kullanılan malzeme, mühendislik hizmeti, mevcut hasarlar ve parsel bazındaki zemin koşulları birlikte incelenerek belirlenebilir.

Orhantepe Mahallesi Zemini Sağlam mı?

Orhantepe’nin zeminini tek bir sınıfa koymak mümkün değil. Özellikle Dragos Tepesi ile sahile yakın düşük kotlu alanlar ve dere çevreleri aynı zemin özelliklerine sahip değil. Bu nedenle yalnızca mahalle adına bakarak bir konutun “sağlam zeminde” veya “zayıf zeminde” bulunduğuna karar verilmemeli.

Zemin çalışmalarında kullanılan önemli göstergelerden biri Vs30 değeridir. Vs30, yüzeyden itibaren ilk 30 metredeki tabakaların ortalama kayma dalgası hızını ifade eder. Genel olarak daha yüksek değerler daha rijit zeminleri işaret etse de Vs30 tek başına bir binanın güvenli veya güvensiz olduğunu gösteren bir puan değildir.

Orhantepe açısından özellikle kıyıya ve dere yataklarına yakın alanlarda sıvılaşma, zemin büyütmesi ve farklı oturma gibi yerel zemin etkilerinin ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor. Dragos Tepesi’nin daha yüksek kesimleriyle sahil bölümünü aynı zemin koşullarına sahip kabul etmek bu nedenle yanıltıcı olabilir.

Dragos Zemini Sağlam mı?

Dragos için de “zemini tamamen sağlamdır” şeklinde genel bir sonuç çıkarmak doğru değil. Dragos Tepesi ile tepenin etekleri ve sahil şeridi arasında topoğrafya ve zemin koşulları değişiyor. Bir yapının yüksek kotta bulunması da tek başına depreme karşı güvenli olduğu anlamına gelmiyor.

Dragos veya Orhantepe’de belirli bir bina hakkında karar verilirken mahalle ölçeğindeki haritalar başlangıç bilgisi olarak kullanılabilir. Parselin zemin etüdü ve binanın mühendislik incelemesi ise yapı özelindeki riskin belirlenmesi için daha anlamlıdır.

İBB'nin Deprem Senaryosunda Orhantepe

İBB’nin 2019 verileri kullanılarak hazırlanan Kartal İlçesi Olası Deprem Kayıp Tahminleri Kitapçığı’nda Mw 7,5 büyüklüğünde bir senaryo depremi ele alındı. Modelde Orhantepe Mahallesi için 22 binanın çok ağır, 62 binanın ağır, 309 binanın orta ve 618 binanın hafif hasar görebileceği tahmin edildi.

Bu rakamlar gerçekleşecek bir depremde hangi binaların hasar alacağını göstermez. İBB de ilçe kitapçıklarındaki sonuçların tekil binaların deprem performansı hakkında bilgi vermediğini ve model sonuçlarının çeşitli belirsizlikler içerdiğini özellikle belirtiyor. Ayrıca hesaplamalar 2019 bina envanterine dayandığı için sonraki yıllarda yıkılan veya yenilenen yapılar güncel bina stokunu değiştirmiş durumda.

Orhantepe'de Sıvılaşma Riski Var mı?

İBB’nin Anadolu Yakası mikrobölgeleme çalışmalarında Kartal’daki bazı dere ve kıyı çevreleri sıvılaşma açısından özel önlem gerektiren alanlar arasında değerlendiriliyor. Savaklar Deresi çevresi de planlama çalışmalarında “Ağır Önlem Gerektiren Sıvılaşma Alanları” kapsamında anılan bölgelerden biri.

Sıvılaşma riski özellikle gevşek zemin, yer altı suyu ve zemin tabakalarının özellikleriyle ilişkilidir. Bu sınıflandırma Orhantepe’deki bütün parsellerde sıvılaşma olacağı anlamına gelmez. Parsel bazında kesin değerlendirme için jeolojik ve jeoteknik inceleme gerekir.

Orhantepe'den Geçen Dereler

Orhantepe’nin batısındaki Dragos Çayı sahile ulaşan bölgenin önemli su yollarından biri. Kartal’daki Savaklar Deresi sistemi de mikrobölgeleme ve imar çalışmalarında zemin ve taşkın açısından dikkate alınan alanlar arasında bulunuyor.

Eski dere yataklarının konumu ile günümüzdeki yollar ve yapılaşma arasında ilişki kurulurken güncel mühendislik verilerinin esas alınması gerekiyor. Bir binanın eski dere yatağında olduğu veya zemin sorunu yaşayacağı yalnızca tarihi harita karşılaştırmasıyla kesin olarak söylenemez.

Orhantepe Mahallesi Tsunami Riski

Orhantepe’nin Marmara Denizi kıyısında bulunması nedeniyle tsunami tehlikesi de İBB’nin hazırladığı Kartal tsunami çalışmalarında incelendi. Raporda deprem kaynaklı tsunami ile deniz altı heyelanı kaynaklı tsunami için ayrı senaryolar oluşturuldu.

Prens Adaları Fayı’nın kaynak kabul edildiği sismik tsunami senaryosunda Orhantepe’de maksimum su basma derinliği noktasal olarak 5,19 metre, su basması öngörülen alan ise mahallenin yaklaşık yüzde 12,16’sı olarak hesaplandı. Bu senaryoda Kartal genelindeki yatay su basma mesafesinin yaklaşık 300 metreye ulaşabileceği öngörüldü.

Yenikapı deniz altı heyelanı senaryosunda ise Orhantepe için daha yüksek değerler hesaplandı. Bu modelde maksimum su basma derinliği noktasal olarak 7,59 metreye, su basması öngörülen alan mahallenin yaklaşık yüzde 20,94’üne ulaşıyor. Kartal genelinde yatay su basma mesafesinin yaklaşık 570 metreye kadar çıkabileceği, Orhantepe-Atalar hattındaki bazı kesimlerde dalgaların yaklaşık 550 metre içeri ilerleyebileceği öngörülüyor.

Bu değerler bir tsunami tahmini veya gerçekleşmesi kesin sonuçlar değil, belirli varsayımlar kullanılarak oluşturulan senaryo modellemeleridir. İBB de tsunami çalışmalarındaki sonuçların kullanılan kaynak senaryolarına bağlı belirsizlikler içerdiğini belirtiyor.

Orhantepe Fay Hattına Ne Kadar Yakın?

İstanbul’da yıkıcı etki oluşturabilecek depremlerin Marmara Denizi’ndeki aktif fay sisteminden kaynaklanması bekleniyor. Orhantepe de Marmara kıyısındaki Kartal mahallelerinden biri olduğu için bu deprem tehlikesinin etkilediği bölgede bulunuyor.

Ancak Orhantepe’nin fay hattına uzaklığını tek bir kilometre değeriyle açıklamak yanıltıcı olabilir. Ölçüm, mahallenin hangi noktasından ve Marmara’daki hangi fay segmentine yapıldığına göre değişir. Ayrıca bir bölgenin deprem riskini yalnızca faya uzaklık değil; beklenen yer hareketi, yerel zemin koşulları ve yapı stokunun özellikleri birlikte belirler.

Sema Sokak'taki Bina Çökmesi

Orhantepe Mahallesi Sema Sokak’taki Yeşilyurt Apartmanı 2019 yılında deprem olmadan çöktü. Olayda 21 kişi hayatını kaybetti, 14 kişi yaralandı. Kartal Belediyesi olayın ardından yaptığı açıklamada çöken bina için 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı tespiti veya başvurusu bulunmadığını bildirdi.

Bu bina çökmesini Orhantepe’nin zemin koşulları veya yakındaki eski dere güzergahıyla doğrudan ilişkilendiren doğrulanmış bir teknik sonuç bulunmadığından, olay mahalledeki zemin riskinin tek başına kanıtı olarak değerlendirilmemeli.

Orhantepe'de Kentsel Dönüşüm

Orhantepe, Kartal’da kapsamlı kentsel dönüşüm uygulamalarının yürütüldüğü mahallelerden biri. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından mahallede rezerv yapı alanları ve etaplar halinde dönüşüm projeleri oluşturuldu.

Bakanlığın 2024 yılı faaliyet raporunda Orhantepe rezerv yapı alanındaki 1, 4, 7, 8, 10, 11 ve 14. etaplarda toplam 595 bağımsız bölümün tamamlanarak hak sahiplerine teslim edildiği belirtildi. Aynı raporda 5, 6, 9 ve 13. etaplarda 276 bağımsız bölümün yapımının sürdüğü bilgisi yer aldı.

Orhantepe’deki dönüşüm süreci imar planlarına da yansımaya devam ediyor. Kartal Belediye Meclisi Aralık 2025’te, 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapıların bulunduğu 47,7 hektarlık uygulama alanını ilgilendiren 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğini kabul etti.

Orhantepe Deprem Açısından Riskli mi?

Mevcut resmi çalışmalar Orhantepe’nin özellikle kıyı ve dere çevresinde zemin kaynaklı tehlikelerin dikkate alınması gereken bir mahalle olduğunu gösteriyor. İBB’nin Mw 7,5 senaryosunda mahallede ağır ve çok ağır bina hasarı tahminleri bulunurken tsunami çalışmalarında da Orhantepe kıyısı su basması açısından öne çıkan bölgeler arasında yer alıyor.

Buna karşılık bu veriler Orhantepe’deki her binanın riskli olduğu veya Dragos’taki her yapının aynı ölçüde etkileneceği anlamına gelmiyor. Mahalle haritaları bölgesel tehlikeyi gösterirken bir evin depreme dayanıklılığı ancak yapının ve bulunduğu parselin ayrı ayrı incelenmesiyle belirlenebilir.