Kartal’daki Anıt Ağaçlar: 600 Yıllık Çınarlar ve Konumları

Kartal’daki anıt ağaçlar, ilçenin yapılaşmadan çok daha eski dönemlerine tanıklık eden doğal mirasları arasında yer alıyor. İBB’nin anıt ve korunmaya değer ağaç envanterinde Kartal’da öne çıkan 11 ağaç, 10 farklı noktada bulunuyor. Listenin büyük bölümü Yakacık çevresinde yer alırken Doğu çınarı, saplı meşe ve Akdeniz servisi türleri dikkat çekiyor. En çarpıcı örneklerden biri ise envanter kaydında yaklaşık 609 yaşında gösterilen Sürmeli Sokak’taki Doğu çınarı.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi, İstanbul genelindeki anıt ve korunmaya değer ağaçların fiziksel özelliklerini, tarihsel değerlerini ve konumlarını kayıt altına alıyor. Kartal Belediyesi de İBB ile birlikte ilçedeki asırlık ağaçlarda bakım, budama, ilaçlama ve restorasyon çalışmaları yürüttüğünü açıkladı.

Arşiv notu: Aşağıdaki yaş, çap, boy ve gövde çevresi değerleri ağaçların envantere alındığı dönemde yayımlanan ölçümlerdir. Yaşlar yaklaşık değerlerdir ve her yıl otomatik olarak artırılmamalıdır. Eski veri setinde bazı çap ve çevre ölçülerinin birbiriyle uyuşmadığı, ayrıca bir kayıt numarasının iki ağaç için tekrarlandığı görülüyor. Bu nedenle sayısal veriler doğal miras arşivinin tarihsel kaydı olarak değerlendirilmelidir.

Kartal'da Kaç Anıt Ağaç Var?

Bu envanterde 10 farklı konumda toplam 11 ağaç bulunuyor. Sayının 10 başlık olmasının nedeni Çavuşoğlu Namık Kemal Caddesi’nde yan yana bulunan iki Doğu çınarının aynı konum altında değerlendirilmesi.

• Çavuşoğlu Namık Kemal Caddesi: 2 Doğu çınarı
• Yakacık Gökdemir Sokak: Doğu çınarı
• Yakacık Temmuz Sokak: Doğu çınarı
• Yakacık Ayışığı Caddesi: Doğu çınarı
• Soğanlık Mezarlığı: Saplı meşe
• Yakacık Suyabatmaz Sokak: Saplı meşe
• Yakacık Sürmeli Sokak: 207 yaş kaydı bulunan Doğu çınarı
• Yakacık Sürmeli Sokak: 609 yaş kaydı bulunan Doğu çınarı
• Gümüşpınar Yaprak Sokak: Doğu çınarı
• Eski Yakacık Doğum ve Çocuk Hastanesi yerleşkesi: Akdeniz servisi

1. Namık Kemal Caddesi'ndeki İki Doğu Çınarı

Çavuşoğlu Mahallesi Namık Kemal Caddesi’nde yan yana duran iki Doğu çınarı, Kartal’ın en dikkat çekici doğal miraslarından. Doğu çınarı, geniş gövdesi ve uzun yaşam süresiyle İstanbul’un tarihi dokusunda sık karşılaşılan ağaç türlerinden biri.

Sağ taraftaki ağaç AND.AA.1234, soldaki ise AND.AA.1235 kayıt numarasıyla envantere alınmış.

• AND.AA.1234: Tahmini yaş 317, çap 194 cm, boy 18 metre, gövde çevresi 694 cm
• AND.AA.1235: Tahmini yaş 277, çap 169 cm, boy 16 metre, gövde çevresi 656 cm
• Konum: 40.889619, 29.203248

2. Yakacık Gökdemir Sokak'taki Doğu Çınarı

Yakacık Çarşı Mahallesi Gökdemir Sokak’ta bulunan Doğu çınarı, eski envanterde AND.AA.1265 kayıt numarasıyla yer alıyor.

Ağacın envanter kaydındaki tahmini yaşı 307. Çapı 188 santimetre, boyu 27 metre ve gövde çevresi 621 santimetre olarak ölçülmüş.

• Tür: Doğu çınarı
• Tahmini yaş: 307
• Çap: 188 cm
• Boy: 27 metre
• Gövde çevresi: 621 cm
• Konum: 40.918864, 29.226306

3. Yakacık Temmuz Sokak'taki Doğu Çınarı

Yakacık Çarşı Mahallesi Temmuz Sokak’taki bir diğer Doğu çınarı da bölgenin yüzlerce yıllık ağaçlarından. Eski kayıtta ağacın yaklaşık 261 yaşında olduğu belirtiliyor.

• Tür: Doğu çınarı
• Tahmini yaş: 261
• Çap: 159 cm
• Boy: 28 metre
• Gövde çevresi: 627 cm
• Konum: 40.918539, 29.225917

Bu ağacın kayıt numarası eski metinde AND.AA.1265 olarak geçiyor. Ancak aynı numara Gökdemir Sokak’taki ağaç için de kullanıldığı için numaranın yeniden doğrulanması gerekiyor.

4. Ayışığı Caddesi'ndeki Doğu Çınarı

Yakacık Çarşı Mahallesi’nde Ayışığı Caddesi ile Şekersuyu Sokak’ın kesişiminde bulunan Doğu çınarı AND.AA.1273 kayıt numarasıyla envantere alınmış.

Yaklaşık 282 yaşında olduğu kaydedilen ağacın boyu 30 metreye ulaşıyor. Listedeki en yüksek ağaçlardan biri olmasıyla da dikkat çekiyor.

• Tahmini yaş: 282
• Çap: 172 cm
• Boy: 30 metre
• Gövde çevresi: 680 cm
• Konum: 40.914968, 29.232173

5. Soğanlık Mezarlığı'ndaki Saplı Meşe

Kartal’ın anıt ağaçları yalnızca çınarlardan oluşmuyor. Gümüşpınar Mahallesi’ndeki Soğanlık Mezarlığı içinde bulunan saplı meşe de ilçenin önemli doğal miraslarından.

Quercus robur bilimsel adıyla bilinen saplı meşe, çok uzun yaşayabilen ve geniş bir taç oluşturabilen meşe türlerinden biri. Kartal’daki örnek AND.AA.1237 kayıt numarasıyla envantere alınmış.

• Tür: Saplı meşe
• Tahmini yaş: 236
• Çap: 131 cm
• Boy: 16 metre
• Eski kayıttaki gövde çevresi: 190 cm
• Yer: Gümüşpınar Mahallesi, Soğanlık Mezarlığı

Bu ağacın eski kaydındaki çap ve gövde çevresi rakamları geometrik olarak birbiriyle uyuşmadığı için 190 santimetrelik çevre ölçüsü arşivsel değer olarak değerlendirilmelidir.

6. Suyabatmaz Sokak'taki Saplı Meşe

Yakacık Çarşı Mahallesi Suyabatmaz Sokak’taki saplı meşe, AND.AA.1278 kayıt numarası taşıyor.

• Tahmini yaş: 233
• Çap: 129 cm
• Boy: 16 metre
• Gövde çevresi: 520 cm
• Konum: 40.914334, 29.228188

7. Sürmeli Sokak'taki 207 Yaşındaki Doğu Çınarı

Yakacık Çarşı Mahallesi Sürmeli Sokak, Kartal’ın en dikkat çekici anıt ağaç kümelerinden birine ev sahipliği yapıyor. Burada birbirine oldukça yakın iki farklı Doğu çınarı kayıt altına alınmış.

Bunlardan ilki AND.AA.1241 kayıt numaralı ağaç.

• Tahmini yaş: 207
• Çap: 143 cm
• Boy: 18 metre
• Gövde çevresi: 440 cm
• Konum: 40.919300, 29.207026

8. Kartal'ın 600 Yıllık Çınarı

Sürmeli Sokak’taki ikinci Doğu çınarı, bu listedeki en yaşlı ağaç. AND.AA.1242 kayıt numarasıyla envantere alınan ağacın tahmini yaşı kayıtlarda 609 yıl olarak belirtiliyor.

Bu yaş tahmini, ağacın köklerini İstanbul’un fethinden bile daha eski bir döneme götürüyor. Envanterdeki yaş doğru kabul edildiğinde ağaç yaklaşık 15. yüzyılın başlarında filizlenmiş olmalı. Bu nedenle yalnızca doğal değil, Kartal’ın kent belleği açısından da çok değerli bir miras niteliğinde.

• Tür: Doğu çınarı
• Kayıt numarası: AND.AA.1242
• Tahmini yaş: 609
• Çap: 280 cm
• Boy: 18 metre
• Eski kayıttaki gövde çevresi: 487 cm
• Konum: 40.919294, 29.206886

Bu ağaçta da eski kayıttaki çap ile çevre rakamları arasında belirgin bir uyumsuzluk bulunuyor. Yaş ve fiziksel ölçüler, envanterin hazırlandığı döneme ait tarihsel veriler olarak ele alınmalı.

9. Gümüşpınar Yaprak Sokak'taki Doğu Çınarı

Gümüşpınar Mahallesi Yaprak Sokak’ta bulunan Doğu çınarı AND.AA.1243 kayıt numarasıyla koruma envanterine alınmış.

• Tahmini yaş: 203
• Çap: 140 cm
• Boy: 10 metre
• Eski kayıttaki gövde çevresi: 923 cm
• Konum: 40.917752, 29.204713

Bu ağacın çap ve gövde çevresi ölçüleri arasında da eski veri setinde dikkat çekici bir fark bulunuyor. Buna karşılık konumu ve AND.AA.1243 kayıt numarası Kartal’ın anıt ağaç arşivinin önemli parçalarından biri olarak korunuyor.

10. Yakacık'taki Akdeniz Servisi

Listenin son ağacı bir çınar veya meşe değil, Akdeniz servisi. Ağaç, Yakacık Çarşı Mahallesi’ndeki eski Yakacık Doğum ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi yerleşkesinde bulunuyor ve AND.AA.1231 kayıt numarasını taşıyor.

Eski hastane günümüzde aynı işlevle hasta kabul etmiyor. Sağlık hizmetleri 2023 yılında Kartal Dr. Lütfi Kırdar Şehir Hastanesi’nin Çamlık Polikliniklerine taşındı. Tarihi Yakacık yerleşkesi ise İstanbul İl Sağlık Müdürlüğünün Yakacık Ek Hizmet Binası olarak kullanılıyor.

• Tür: Akdeniz servisi
• Kayıt numarası: AND.AA.1231
• Tahmini yaş: 276
• Çap: 100 cm
• Boy: 16 metre
• Gövde çevresi: 475 cm
• Yer: Yakacık Çarşı Mahallesi, eski Yakacık Doğum ve Çocuk Hastanesi yerleşkesi

Neden Anıt Ağaç Olarak Korunuyorlar?

Anıt ağaç kavramı yalnızca çok yaşlı ağaçları ifade etmiyor. Bir ağacın yaşı, çapı, boyu, fiziksel özellikleri, çevresindeki tarihsel yapılarla ilişkisi, yöre kültüründeki yeri ve geçmiş olaylara tanıklığı birlikte değerlendirilebiliyor.

İBB’nin Anıt Ağaç İstanbul çalışmasında anıt ve korunmaya değer ağaçların dijital arşivinin oluşturulması, durumlarının takip edilmesi ve gelecek kuşaklara aktarılması amaçlanıyor. Uygun noktalardaki ağaçların künyelerindeki QR kodlarla ağaç hakkında bilgi edinmek de mümkün.

Yakacık Neden Bu Kadar Çok Yaşlı Ağaca Sahip?

Listenin büyük bölümünün Yakacık’ta bulunması tesadüf değil. Yakacık, yoğun kentleşmeden önce İstanbul’un sayfiye ve sağlık bölgelerinden biriydi. Bahçeli konaklar, koruluklar, su kaynakları ve sanatoryum çevresindeki geniş yeşil alanlar bölgenin eski bitki dokusunun bir bölümünün günümüze kadar ulaşmasına imkan verdi.

Sürmeli, Gökdemir, Temmuz, Suyabatmaz ve Ayışığı çevresindeki yüzlerce yıllık ağaçlar, Yakacık’ın bugünkü yapılaşmasının altında kalan eski doğal dokunun yaşayan izleri olarak görülebilir.

Kartal'ın Yaşayan Doğal Hafızası

Kartal’daki anıt ağaçların değeri yalnız yaşlarından kaynaklanmıyor. Çavuşoğlu’ndaki çınarlar, Soğanlık’taki meşe ve özellikle Yakacık’ta yüzyıllardır ayakta kalan ağaçlar, çevrelerindeki mahallelerden çok daha eski bir geçmişi bugüne taşıyor.

Bugün caddelerin, apartmanların ve yoğun kent dokusunun arasında kalan bu ağaçların bazıları Osmanlı döneminin büyük bölümüne, listedeki en yaşlı çınar ise İstanbul’un fethinden önceki yıllara uzanan bir yaşam öyküsüne sahip olabilir. Bu nedenle Kartal’ın anıt ağaçları yalnızca korunması gereken bitkiler değil, ilçenin yaşayan doğal ve tarihsel hafızasıdır.