Sancaktepe Deprem Riski: Zemin Haritası ve Riskli Mahalleler

Sancaktepe deprem riski değerlendirilirken yalnızca zemine veya fay hattına uzaklığa bakmak yeterli değil. İBB’nin 2019 verileriyle hazırlayıp 2020’de yayımladığı Mw 7,5 büyüklüğündeki senaryo çalışmasında Sancaktepe’de incelenen 30.295 binanın yaklaşık yüzde 68’inin hasarsız, yüzde 22’sinin hafif, yüzde 8’inin orta, yüzde 1,5’inin ağır ve yüzde 0,5’inin çok ağır hasarlı olabileceği tahmin edildi. Ancak bu çalışma tek tek binaların dayanıklılığını göstermiyor ve 2026’daki güncel yapı stokunun birebir risk haritası olarak kullanılamaz.

Sancaktepe Deprem Riski Nedir?

Sancaktepe, Marmara Denizi kıyısında bulunmamasına rağmen İstanbul’u etkileyebilecek büyük bir depremde kuvvetli sarsıntıya maruz kalabilecek ilçelerden biri. İBB’nin senaryo çalışmasında İstanbul için Mw 7,5 büyüklüğünde bir deprem esas alınarak yer hareketi, zemin koşulları, bina stoku ve nüfus gibi veriler birlikte değerlendirildi.

Bu senaryoya göre Sancaktepe’deki 30.295 bina için tahmini hasar dağılımı şöyle:

• Hasarsız: yaklaşık yüzde 68
• Hafif hasarlı: yaklaşık yüzde 22
• Orta hasarlı: yaklaşık yüzde 8
• Ağır hasarlı: yaklaşık yüzde 1,5
• Çok ağır hasarlı: yaklaşık yüzde 0,5

İBB raporunda yaklaşık 3.039 binanın orta veya daha ağır hasar görebileceği tahmin edildi. Bununla birlikte rapor, sonuçların istatistiksel modellere dayanan ortalama tahminler olduğunu ve gerçek bir depremde ortaya çıkacak sonuçların farklı olabileceğini özellikle belirtiyor.

Sancaktepe Depreme Dayanıklı mı?

“Sancaktepe depreme dayanıklı mı?” sorusuna ilçe genelinde evet veya hayır şeklinde cevap vermek mümkün değil. Aynı mahallede, hatta aynı sokakta bulunan iki binanın deprem performansı farklı olabilir.

Bir yapının deprem güvenliğinde zemin koşullarının yanı sıra şu özellikler belirleyici:

• Binanın taşıyıcı sistemi
• Beton ve donatı kalitesi
• Yapım yılı ve uygulanan deprem yönetmeliği
• Kolon ve perde düzeni
• Binada sonradan yapılan müdahaleler
• Zemin ve temel sistemi
• Yapının bakım ve korozyon durumu

Bu nedenle bir mahallenin zeminini “iyi” olarak nitelendirmek o mahalledeki bütün binaların güvenli olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde daha yüksek yer hareketinin hesaplandığı bir bölgede bulunan her bina da otomatik olarak riskli kabul edilemez.

Sancaktepe’nin En Tehlikeli Mahallesi Hangisi?

Resmi veriler Sancaktepe için tek bir “en tehlikeli mahalle” ilan etmiyor. İBB’nin mahalle bazlı senaryo tablosunda ağır ve çok ağır hasarlı olması tahmin edilen bina sayıları karşılaştırıldığında bazı mahalleler diğerlerinden daha yüksek sayılarla öne çıkıyor.

Mw 7,5 senaryosundaki ağır ve çok ağır hasarlı bina tahminlerinin toplamında ilk sıralarda şu mahalleler bulunuyor:

• Osmangazi: 19 çok ağır, 84 ağır olmak üzere 103 bina
• Akpınar: 14 çok ağır, 57 ağır olmak üzere 71 bina
• Veysel Karani: 10 çok ağır, 47 ağır olmak üzere 57 bina
• Fatih: 7 çok ağır, 35 ağır olmak üzere 42 bina
• Abdurrahmangazi: 5 çok ağır, 29 ağır olmak üzere 34 bina

Ancak bu sayılardan “Osmangazi Sancaktepe’nin en riskli mahallesidir” şeklinde kesin bir sonuç çıkarılmamalı. Mahallelerdeki toplam bina sayısı ve yapı stokunun özellikleri farklı olduğu için ham hasarlı bina sayısı bir risk oranı değildir.

Sancaktepe Yenidoğan Deprem Riski

Search Console verilerinde özellikle aranan bölgelerden biri Yenidoğan Mahallesi. İBB’nin Mw 7,5 senaryo depremi çalışmasında Yenidoğan için:

• 1 çok ağır hasarlı bina
• 6 ağır hasarlı bina
• 63 orta hasarlı bina
• 226 hafif hasarlı bina

tahmin edildi.

Bu sonuçlar Yenidoğan’daki herhangi bir binanın güvenli veya güvensiz olduğunu göstermiyor. Çalışma mahalle ölçeğinde istatistiksel kayıp tahmini yapıyor ve kullanılan bina verileri 2019 dönemine dayanıyor. Yenidoğan’da daha sonra inşa edilen, yıkılan veya dönüştürülen yapılar nedeniyle 2026’daki mevcut yapı stoku aynı değil.

Sancaktepe Zemin Haritası Ne Gösteriyor?

İBB’nin Sancaktepe deprem kitapçığında ilçenin Vs30, PGA, PGV ve spektral ivme haritaları bulunuyor. Bu haritaların her biri farklı bir bilgiyi ifade ediyor.

Vs30, zeminin üst 30 metresindeki ortalama kayma dalgası hızını gösteren ve yerel zemin özelliklerinin değerlendirilmesinde kullanılan parametrelerden biri.

PGA, yani en büyük yer ivmesi, deprem sırasında zeminde oluşması beklenen en yüksek ivmeyi ifade ediyor. İBB’nin Sancaktepe senaryo haritasında hesaplanan PGA değerleri farklı bölgelerde değişiyor.

PGV ise en büyük yer hızını gösteriyor. Ayrıca farklı periyotlardaki yapılar açısından önemli olan 0,2 ve 1,0 saniyelik spektral ivme dağılımları da raporda ayrı ayrı hesaplanıyor.

Aydos Çevresi Depremde Daha mı Riskli?

Bu yazının önceki sürümünde PGA ve PGV haritalarındaki renk dağılımından hareketle Aydos’a yakın bölgelerin “depremden en çok etkilenecek yerler” olduğu şeklinde kesin bir yorum yapılmıştı. Bu çıkarım fazla genelleyicidir.

PGA, PGV ve spektral ivme haritaları beklenen yer hareketini gösterir. Bir mahallenin genel deprem riskini veya herhangi bir binanın yıkılıp yıkılmayacağını tek başına göstermez.

Zemin özellikleri deprem davranışında önemli olmakla birlikte bina hasarı; yapı stoku, taşıyıcı sistem, bina yaşı ve deprem talebinin birlikte değerlendirilmesiyle ortaya çıkar. Bu nedenle yalnızca haritadaki renklerden mahalleleri “güvenli” ve “tehlikeli” şeklinde ayırmak doğru değil.

Sancaktepe’den Fay Hattı Geçiyor mu?

İstanbul’un deprem tehlikesini belirleyen başlıca aktif tektonik sistem, Kuzey Anadolu Fay Zonu’nun Marmara Denizi içindeki kolları ve segmentleri. İBB’nin Sancaktepe senaryo çalışmasında da deprem kaynağı olarak Marmara Denizi içerisindeki Ana Marmara Fayı sistemi dikkate alındı.

MTA, Türkiye Diri Fay Haritası’nı 2026 yılında güncelledi. Ancak bir ilçenin veya evin deprem güvenliğini yalnızca en yakın diri faya olan mesafeyle belirlemek mümkün değil. Faydan kilometrelerce uzaktaki yerleşimler de büyük depremlerde güçlü sarsıntıya maruz kalabilir.

Deprem Tehlike Haritası ile Risk Haritası Aynı mı?

Hayır. AFAD özellikle Türkiye Deprem Tehlike Haritası’nın bir risk haritası olmadığını belirtiyor.

Deprem tehlikesi, belirli bir yerde beklenen yer hareketini ifade ediyor. Deprem riski ise bunun üzerine binaların, nüfusun, altyapının ve diğer unsurların zarar görebilirliğinin eklenmesiyle ortaya çıkıyor.

AFAD’ın interaktif Türkiye Deprem Tehlike Haritası da yerel zemin büyütmesi, sıvılaşma ve farklı oturma gibi parsel ölçeğindeki bütün etkileri içermiyor. Bu nedenle internet üzerindeki genel deprem haritasına bakarak bir binanın güvenli olduğuna karar verilemez.

Sancaktepe Deprem Hasar Tahmininde Hangi Mahalleler Öne Çıkıyor?

İBB senaryosunda ağır ve çok ağır bina hasarı tahminlerinin yüksek olduğu mahalleler arasında Osmangazi, Akpınar, Veysel Karani, Fatih ve Abdurrahmangazi öne çıkıyor.

Orta hasarlı bina sayısında da özellikle Osmangazi, Akpınar ve Veysel Karani yüksek değerlerle dikkat çekiyor:

• Osmangazi: 416 orta hasarlı bina tahmini
• Akpınar: 268 orta hasarlı bina tahmini
• Veysel Karani: 250 orta hasarlı bina tahmini
• Fatih: 213 orta hasarlı bina tahmini
• Abdurrahmangazi: 183 orta hasarlı bina tahmini

Bu değerlerin tamamı gerçekleşmiş hasar sayıları değil, bir senaryo depremi için model tarafından üretilmiş tahminlerdir.

İBB Sancaktepe Deprem Raporu Güncel mi?

Sancaktepe için İBB’nin internet sitesinde yayımlanmaya devam eden ilçe kitapçığı, 2019 yılında İBB Deprem ve Zemin İnceleme Müdürlüğü ile Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü tarafından gerçekleştirilen İstanbul İli Olası Deprem Kayıp Tahminlerinin Güncellenmesi Projesi’ndeki verilere dayanıyor.

Bu nedenle rapor halen önemli bir bilimsel referans olmakla birlikte 2026 yılı bina envanterinin güncel fotoğrafı değildir. Aradan geçen sürede yeni binalar yapıldı, bazı eski binalar yıkıldı veya kentsel dönüşüme girdi.

İBB de ilçe kitapçıklarının tekil binaların deprem performansı hakkında bilgi vermediğini ve gerçek bir depremde sonuçların tahminlerden farklı olabileceğini açıkça belirtiyor.

Binam Depreme Dayanıklı mı Nasıl Öğrenebilirim?

Mahalle veya ilçe deprem haritası bir binanın dayanıklılığını belirlemek için yeterli değil. İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Bina Tespiti Projesi kapsamında uygun yapı türleri için ücretsiz hızlı tarama hizmeti sunuyor.

Hızlı taramada binanın geometrisi, kolon ve perde özellikleri, beton sertliği, donatı durumu ve yapısal düzensizlikler gibi bilgiler incelenerek ön değerlendirme yapılıyor.

Ancak İBB’nin hızlı tarama sonucu da 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılan resmi riskli yapı tespiti yerine geçmiyor. Kesin deprem performansı değerlendirmesi gerekiyorsa mevzuata uygun ayrıntılı mühendislik incelemesi yapılması gerekiyor.

Sancaktepe Deprem Riski İçin En Doğru Sonuç

Sancaktepe’yi bütünüyle “sağlam” veya “riskli” olarak tanımlamak bilimsel açıdan doğru değil. İlçe içinde yer hareketi ve zemin özellikleri değişiyor, ancak depremde oluşacak hasarı belirleyen en önemli unsurlardan biri mevcut binaların yapısal performansı.

İBB’nin Mw 7,5 senaryosunda ağır ve çok ağır hasarlı bina sayısı bakımından Osmangazi, Akpınar ve Veysel Karani gibi mahalleler öne çıkıyor. Yenidoğan için tahmin edilen ağır ve çok ağır hasarlı bina sayısı ise daha düşük. Buna rağmen bu veriler mahalleleri güvenli veya güvensiz ilan etmek için kullanılmamalı.

Bir ev veya apartman için gerçek risk değerlendirmesi gerekiyorsa mahalle haritası yerine binanın kendisinin incelenmesi gerekiyor.