Kartal’ın Eski Beldeleri: Hangi İlçeler Kartal’dan Ayrıldı?
Kartal’ın eski beldeleri hangileriydi? Pendik, Maltepe, Tuzla, Sultanbeyli, Samandıra, Yakacık ve Soğanlık’ın tarihi, eski belediye başkanları ve seçim sonuçları.
Kartal’ın eski beldeleri arasında Soğanlık, Yakacık, Samandıra, Sultanbeyli, Dolayoba, Pendik, Maltepe, Küçükyalı ve Tuzla bulunuyor. İstanbul’un Anadolu Yakası’nda geçmişte çok geniş bir alana yayılan Kartal, zaman içerisinde yeni ilçelerin kurulması ve belediye sınırlarının değiştirilmesiyle bugünkü büyüklüğüne ulaştı. Günümüzde bağımsız ilçe olan Pendik, Maltepe ve Sultanbeyli ile başka ilçelere bağlanan birçok semt, geçmişte Kartal’ın idari sınırları içerisindeydi.
Özellikle 1960’lı ve 1970’li yıllarda Kartal’a bağlı beldelerin kendi belediye başkanları ve belediye teşkilatları bulunuyordu. Soğanlık, Yakacık, Pendik, Maltepe, Küçükyalı, Dolayoba ve Tuzla’da ayrı belediye başkanlığı seçimleri yapılıyordu. Daha sonraki yıllarda Sultanbeyli ve Samandıra da belde belediyesi statüsünde hizmet verdi.
Bugün Kartal yalnızca 20 mahalleden oluşuyor. Ancak ilçenin belediyecilik geçmişi araştırıldığında, günümüzde farklı ilçelerde bulunan çok sayıda yerleşimin bir dönem Kartal’la bağlantılı olduğu görülüyor. İşte Kartal’ın eski beldeleri, günümüzde bağlı oldukları ilçeler ve tarihî belediye seçim sonuçları.
Kartal’ın Eski Beldeleri Hangileriydi?
Kartal’ın geçmiş idari sınırları içerisinde yer alan ve farklı dönemlerde belde belediyesi olarak yönetilen başlıca yerleşimler şunlardı:
- Soğanlık: Günümüzde Kartal ilçesine bağlı semt.
- Yakacık: Günümüzde Kartal ilçesine bağlı semt.
- Samandıra: Günümüzde Sancaktepe ilçesine bağlı semt.
- Sultanbeyli: 1992 yılında bağımsız ilçe oldu.
- Dolayoba: Günümüzde Pendik ilçesindeki tarihî semt.
- Pendik: 1987 yılında Kartal’dan ayrılarak ilçe oldu.
- Maltepe: 1992 yılında Kartal’dan ayrılarak ilçe oldu.
- Küçükyalı: Günümüzde Maltepe ilçesine bağlı semt.
- Tuzla: Önce Kartal’ın, ardından Pendik’in idari yapısında yer aldı; 1992 yılında ilçe oldu.
Bu yerleşimlerin tamamı aynı tarihte belde statüsünde değildi. Örneğin 1973 ve 1977 seçimlerinde Kartal’a bağlı yedi beldede ayrı belediye seçimleri yapılırken, Sultanbeyli ve Samandıra’nın belde belediyesi dönemleri daha sonraki yıllarda başladı.
Soğanlık: Kartal’ın Eski Belde Belediyesi
Soğanlık, geçmişte Kartal’a bağlı ayrı bir belde belediyesiydi. Bugün ise Kartal ilçesinin önemli yerleşim bölgelerinden biri olarak varlığını sürdürüyor.
Soğanlık semti, günümüzde Soğanlık Yeni ve Soğanlık Orta mahalleleri ile Gümüşpınar çevresinde anılıyor. Ancak geçmişteki Soğanlık Belediyesi’nin idari sınırlarıyla bugünkü mahalle sınırlarını tamamen aynı kabul etmek doğru değil.
Soğanlık’ta 1973 ve 1977 yerel seçimlerinde ayrı belediye başkanlığı seçimleri gerçekleştirildi.
Soğanlık Eski Belediye Başkanları
- 1977: Niyazi Toğuç – CHP – Yüzde 52,5
- 1973: Bahtiyar Kuru – CHP – Yüzde 34,2
1981 yılındaki idari düzenlemeyle Soğanlık Belediyesi’nin ayrı belediye teşkilatı kaldırılarak bölge Kartal Belediyesi ile birleştirildi. Soğanlık, daha sonraki yıllarda Kartal’ın mahalle ve semtlerinden oluşan yerleşim alanı haline geldi.
Bugün Soğanlık’ın konumu, mahalleleri ve ulaşımı hakkında bilgiye Soğanlık nerede? rehberimizden ulaşılabilir.
Yakacık: Kartal’ın En Eski Belediye Yerleşimlerinden Biri
Yakacık, Kartal’ın belediyecilik geçmişi en eski yerleşimlerinden biridir. Kartal Kaymakamlığının tarihçesine göre 1916 yılında Yakacık köyünde belediye teşkilatı oluşturulması uygun görüldü.
Aydos Dağı eteklerindeki Yakacık, geçmişte İstanbul’un sayfiye ve dinlenme bölgelerinden biriydi. Geniş bahçeler, köşkler, su kaynakları ve yazlık konutlar nedeniyle özellikle Cumhuriyet’in ilk yıllarında önem taşıyordu.
Günümüzde Yakacık Çarşı ve Yakacık Yeni mahalleleriyle tanınan bölgenin tarihî yerleşim alanı, çevredeki başka mahallelerle de ilişkiliydi.
Yakacık Eski Belediye Başkanları
- 1977: Bayram Demirkol – CHP – Yüzde 62,7
- 1973: Kadri Evsen – Adalet Partisi – Yüzde 46,5
- 1968: Kadri Evsen – Adalet Partisi – Yüzde 67,4
Yakacık Belediyesi de 1981 yılındaki düzenleme sonucunda Kartal Belediyesi bünyesine katıldı. Böylece Yakacık’ın bağımsız belde belediyesi dönemi sona erdi.
Bugün Yakacık, Kartal’ın tarihî çarşısı, Aydos’a yakınlığı ve eski yerleşim dokusuyla öne çıkıyor. Bölgenin günümüzdeki konumu ve mahalle yapısı Yakacık nerede? yazımızda yer alıyor.
Samandıra: Kartal’dan Sancaktepe’ye Geçen Belde
Samandıra, 2008 yılına kadar Kartal ilçesine bağlı bir beldeydi. Günümüzde İstanbul’un Sancaktepe ilçesi sınırlarında bulunuyor.
Samandıra uzun yıllar Kartal’ın kuzeyindeki bir yerleşim bölgesi olarak gelişti. 1992 yılında belediye statüsü kazanmasıyla Samandıra Belediyesi kuruldu.
Samandıra’nın belde belediyesi dönemi 2008 yılına kadar devam etti. 22 Mart 2008 tarihinde yürürlüğe giren 5747 sayılı Kanunla Kartal’a bağlı Samandıra ile Ümraniye’ye bağlı Sarıgazi ve Yenidoğan bir araya getirilerek Sancaktepe ilçesi oluşturuldu.
Yeni ilçenin belediye yönetimi, 2009 yerel seçimleriyle birlikte görev yapmaya başladı.
Samandıra Eski Belediye Başkanları
- 2004: Yusuf Büyük – AK Parti – Yüzde 45,7
- 1999: Abdullah Bayram – Fazilet Partisi – Yüzde 45,7
- 1994: Abdullah Bayram – Refah Partisi – Yüzde 29,2
- 1992: Mehmet Sekmen – Refah Partisi
Mehmet Sekmen, 1992 yılındaki yerel seçimde Samandıra Belediye Başkanı seçildi. Ardından 27 Mart 1994 seçimlerinde Kartal Belediye Başkanlığını kazanarak görevini Kartal’da sürdürdü.
Samandıra’nın eski belediye statüsü, günümüzde Sancaktepe’nin idari geçmişini anlamak açısından önem taşıyor. Samandıra’nın bugünkü konumu ve ulaşımı Samandıra nerede, nereye bağlı? rehberimizde bulunuyor.
Sultanbeyli: Kartal’dan Ayrılan İlçelerden Biri
Sultanbeyli, bağımsız ilçe olmadan önce Kartal’a bağlı bir beldeydi. Aydos Dağı’nın kuzeydoğusundaki yerleşim, özellikle 1980’li yılların ikinci yarısında hızla büyüdü.
1957 yılında köy statüsü kazanan Sultanbeyli’de belediye kurulması için 31 Aralık 1987 tarihinde karar alındı. İlk belediye başkanlığı seçimi 1989 yılında gerçekleştirildi.
TEM Otoyolu’nun açılması ve bölgeye yönelik göçün hızlanması, Sultanbeyli’nin kısa sürede küçük bir köyden yoğun nüfuslu bir yerleşime dönüşmesinde etkili oldu.
1989 yerel seçiminde Sultanbeyli Belediye Başkanlığını Refah Partisi adayı Ali Nabi Koçak yüzde 34,8 oy oranıyla kazandı.
Sultanbeyli, 27 Mayıs 1992 tarihinde kabul edilen ve 3 Haziran 1992 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 3806 sayılı Kanunla bağımsız ilçe oldu.
Günümüzde Sultanbeyli, Kartal’ın kuzeyindeki komşu ilçelerden biridir. Ancak geçmişteki Sultanbeyli beldesi, Kartal’ın idari yapısı içerisinde yer alıyordu.
Dolayoba: Pendik’in Eski Belde Belediyesi
Dolayoba, geçmişte Kartal ilçesine bağlı ayrı bir belde belediyesiydi. Günümüzde Pendik ilçesi sınırları içerisinde bulunan tarihî bir yerleşim bölgesidir.
Dolayoba adı, Pendik’in D-100 Karayolu’nun kuzeyinde gelişen eski yerleşim alanlarıyla ilişkilidir. Çınardere, Dumlupınar, Orta ve Velibaba mahallelerinin bulunduğu çevre, tarihî Dolayoba bölgesinin önemli parçaları arasında gösteriliyor.
Dolayoba’nın geçmişte ayrı belediye teşkilatı bulunması, Pendik’in ilçe olmadan önceki idari yapısını anlamak açısından önem taşıyor.
Dolayoba Eski Belediye Başkanları
- 1977: Kemal Kalkuz – Adalet Partisi – Yüzde 61,2
- 1973: Kemal Kalkuz – Adalet Partisi – Yüzde 60,3
Kemal Kalkuz, hem 1973 hem de 1977 belediye başkanlığı seçimlerinde Dolayoba’da ilk sırada yer aldı.
1981 yılındaki İstanbul çevre belediyelerini yeniden düzenleyen kararla Dolayoba Belediyesi’nin ayrı teşkilatı kaldırılarak bölge Pendik Belediyesi’ne bağlandı.
Dolayoba günümüzde bağımsız bir ilçe veya belediye değil, Pendik’in tarihî semtlerinden biri olarak biliniyor.
Pendik: 1987 Yılında Kartal’dan Ayrıldı
Pendik, 1987 yılına kadar Kartal ilçesinin idari sınırları içerisindeydi. İstanbul’un Anadolu Yakası’ndaki önemli sahil yerleşimlerinden biri olan Pendik, uzun yıllar Kartal’a bağlı belediye ve yerleşim merkezi olarak yönetildi.
Pendik’te belediyecilik geçmişi ilçe kuruluşundan daha eskiye dayanıyor. Cumhuriyet döneminde kendi belediye teşkilatı bulunan Pendik’te 1963, 1968, 1973 ve 1977 yıllarında belediye başkanlığı seçimleri yapıldı.
Pendik Eski Belde Belediye Başkanları
- 1977: Seyit Burhan Toprak – CHP – Yüzde 53,6
- 1973: Yusuf Bilsel – CHP – Yüzde 39,9
- 1968: Tahsin Arcan – Bağımsız – Yüzde 46,6
- 1963: Selim Berzek – Adalet Partisi – Yüzde 50,7
1981 yılındaki belediye düzenlemesinde Dolayoba, Yayalar ve Tuzla gibi çevre beldeler Pendik Belediyesi hizmet alanına dahil edildi. Pendik Belediyesi de İstanbul Belediyesi’ne bağlı şube müdürlüğü olarak yeniden düzenlendi.
Pendik, 4 Temmuz 1987 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 3392 sayılı Kanunla Kartal’dan ayrılarak ilçe oldu. İlçe teşkilatı 11 Ağustos 1988 tarihinde fiilen faaliyete geçti.
Pendik’in bağımsız ilçe olduktan sonraki ilk belediye başkanı, 1989 yerel seçimlerinde SHP’den seçilen Burhan Köseoğlu oldu.
Günümüzde Pendik, Kartal’ın doğusunda yer alan ve Marmara Denizi kıyısından Kurtköy ile İstanbul’un doğu sınırlarına uzanan büyük ilçelerden biri.
Maltepe: 1992 Yılında Kartal’dan Ayrıldı
Maltepe, 1992 yılına kadar Kartal ilçesine bağlıydı. Kartal’ın batısında bulunan yerleşim, uzun yıllar kendi belediye teşkilatına sahip olmasına rağmen bağımsız bir ilçe değildi.
Maltepe’de belediyecilik geçmişi Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar uzanıyor. Bölge, 1928 yılında belediye statüsü kazandı ve sonraki yıllarda ayrı belde belediyesi olarak hizmet verdi.
Maltepe Eski Belde Belediye Başkanları
- 1977: Yalçın Kızılay – CHP – Yüzde 65,3
- 1973: Yalçın Kızılay – CHP – Yüzde 48,4
- 1968: Sabahattin Temiz – CHP – Yüzde 47,5
- 1963: Osman Öztuna – Adalet Partisi – Yüzde 47,7
Yalçın Kızılay, 1973 ve 1977 yıllarında Maltepe Belediye Başkanlığına seçildi. Günümüzde Maltepe’deki Yalçın Kızılay Spor Kompleksi de eski belediye başkanının adını taşıyor.
1981’de Maltepe Belediyesi İstanbul Belediyesi’ne bağlı şube müdürlüğüne dönüştürüldü. Daha sonra Kartal Belediyesi’nin idari yapısına dahil edildi.
Maltepe, 3 Haziran 1992 tarihinde yürürlüğe giren 3806 sayılı Kanunla Kartal’dan ayrılarak bağımsız ilçe oldu.
Yeni ilçede 1 Kasım 1992 tarihinde yapılan ara yerel seçimde ANAP adayı Bahtiyar Uyanık, Maltepe’nin ilk ilçe belediye başkanı seçildi.
Böylece Maltepe’nin belde belediyesi geçmişinden bağımsız ilçe belediyesine geçişi tamamlandı.
Küçükyalı: Eskiden Kartal’a Bağlı Ayrı Belediyeydi
Küçükyalı, geçmişte Kartal ilçesine bağlı kendi belediye teşkilatı bulunan yerleşimlerden biriydi. Günümüzde ise Maltepe ilçesinin önemli semtlerinden biri olarak biliniyor.
Bugünkü Küçükyalı, İstanbul’un Anadolu Yakası’nda sahil ve D-100 Karayolu arasında gelişen yerleşim alanlarıyla tanınıyor. Geçmişte ise Küçükyalı Belediyesi, Maltepe Belediyesi’nden ayrı bir yerel yönetim birimi olarak faaliyet gösteriyordu.
Küçükyalı Eski Belediye Başkanları
- 1977: Erşed Bekman – CHP – Yüzde 61,1
- 1973: Feyyaz Tüzüner – CHP – Yüzde 47,8
- 1968: Senih Tongsir – CHP – Yüzde 42,9
- 1963: Erşed Bekman – Adalet Partisi – Yüzde 46,7
Bu sonuçlarda dikkat çeken isimlerden biri Erşed Bekman. Bekman, 1963 yılında Adalet Partisi, 1977 yılında ise CHP adayı olarak Küçükyalı Belediye Başkanlığını kazandı.
1981 yılındaki idari düzenlemeyle Küçükyalı Belediyesi’nin ayrı teşkilatı kaldırıldı ve Maltepe Belediyesi ile birleştirildi.
Maltepe’nin 1992 yılında ilçe olmasıyla Küçükyalı da yeni ilçenin sınırları içerisinde kaldı. Böylece Küçükyalı’nın ayrı belediye olduğu dönem, ilçenin yerel yönetim tarihinde kaldı.
Tuzla: Önce Kartal’a, Sonra Pendik’e Bağlandı
Tuzla, bağımsız ilçe olmadan önce Kartal’a bağlı beldelerden biriydi. İstanbul’un Anadolu Yakası’nın doğusunda bulunan yerleşim, daha sonra Pendik’in idari yapısına katıldı ve 1992 yılında ayrı ilçe oldu.
Tuzla’nın Kartal’la idari bağlantısı 20. yüzyılın ortalarında oluştu. Bölge, 1951 yılında Gebze’den ayrılarak Kartal’ın idari sınırlarına dahil edildi.
Tuzla’da 1960’lı ve 1970’li yıllarda ayrı belediye başkanlığı seçimleri gerçekleştirildi.
Tuzla Eski Belde Belediye Başkanları
- 1977: Ahmet Kılıç – CHP – Yüzde 51,0
- 1973: Ahmet Kılıç – CHP – Yüzde 41,2
- 1968: Şinasi Dural – Adalet Partisi – Yüzde 57,0
- 1963: Sabri İş – Adalet Partisi – Yüzde 53,8
1973 ve 1977 yıllarında Ahmet Kılıç, Tuzla Belediye Başkanlığı seçimlerini CHP adayı olarak kazandı.
1981 yılındaki düzenlemeyle Tuzla Belediyesi, Pendik Belediyesi’nin hizmet alanına dahil edildi. Pendik’in 1987 yılında Kartal’dan ayrılarak ilçe olmasıyla Tuzla’nın idari bağlantısı da değişti.
Tuzla, 3 Haziran 1992 tarihinde 3806 sayılı Kanunla Pendik’ten ayrılarak bağımsız ilçe oldu.
Böylece Tuzla’nın Kartal’la başlayan ve Pendik üzerinden devam eden eski idari bağlantıları sona erdi.
Tarihî Kayıtlarda Yayalar Belediyesi de Bulunuyor
Kartal’ın geçmişteki belediyeleri incelendiğinde, yaygın listelerde fazla yer almayan Yayalar Belediyesi adına da rastlanıyor.
1981 yılında İstanbul çevresindeki belediyelerin birleştirilmesine ilişkin idari düzenlemede Dolayoba, Yayalar ve Tuzla belediyelerinin Pendik Belediyesi ile birleştirildiği açıkça belirtiliyor.
Bu kayıt, Kartal’ın eski belde belediyeleri tarihinin yalnızca bugün yaygın olarak bilinen dokuz yerleşimden ibaret olmadığını gösteriyor.
Günümüzde Yayalar adı Pendik’teki mahalle ve yerleşim adlarında yaşamaya devam ediyor. Ancak Yayalar Belediyesi’nin eski seçim sonuçları, diğer beldelerle aynı ayrıntıda belgelenmediği için burada doğrulanmamış başkan ve oy oranlarına yer verilmiyor.
1981 Yılında Kartal’ın Eski Beldelerine Ne Oldu?
Kartal’ın belediye tarihinde önemli kırılma noktalarından biri 1981 yılında gerçekleştirilen idari düzenleme oldu.
12 Eylül 1980 askerî müdahalesinin ardından İstanbul çevresindeki çok sayıda belediye, merkezî belediye yapısına bağlandı. Şubat 1981’de açıklanan düzenlemeye göre Kartal çevresindeki belediyelerde de önemli değişiklikler yapıldı.
- Soğanlık ve Yakacık: Kartal Belediyesi ile birleştirildi.
- Küçükyalı: Maltepe Belediyesi’ne bağlandı.
- Dolayoba, Yayalar ve Tuzla: Pendik Belediyesi’nin hizmet alanına katıldı.
- Kartal, Maltepe ve Pendik: İstanbul Belediyesi’ne bağlı belediye şube müdürlükleri olarak yeniden düzenlendi.
Bu değişiklikle geçmişte ayrı belediye başkanları bulunan yerleşimlerin önemli bir bölümü, bağımsız belde belediyesi statüsünü kaybetti.
Dolayısıyla 1977 seçimlerinde kendi belediye başkanını seçen bir beldenin, 1984 veya 1989 seçimlerinde aynı statüde bulunması gerekmiyordu. Tarihî seçim sonuçlarını karşılaştırırken bu idari değişiklik dikkate alınmalı.
Kartal’dan Hangi İlçeler Ayrıldı?
Kartal’ın bugünkü sınırlarına ulaşmasında özellikle 1987, 1992 ve 2008 yıllarında gerçekleştirilen idari düzenlemeler etkili oldu.
- 1987: Pendik, 3392 sayılı Kanunla Kartal’dan ayrılarak ilçe statüsü kazandı. İlçe teşkilatı 1988 yılında faaliyete geçti.
- 1992: Maltepe ve Sultanbeyli, 3806 sayılı Kanunla bağımsız ilçe oldu.
- 1992: Geçmişte Kartal’a bağlı olan Tuzla, o tarihte bağlı bulunduğu Pendik’ten ayrılarak ilçe oldu.
- 2008: Kartal’a bağlı Samandıra beldesi, Sarıgazi ve Yenidoğan ile birleştirilerek yeni kurulan Sancaktepe ilçesine dahil edildi.
Bu gelişmelerle Kartal’ın yüzölçümü ve nüfusu önemli ölçüde değişti. Özellikle Pendik, Maltepe ve Sultanbeyli’nin ayrılmasıyla Kartal’ın doğu, batı ve kuzey yönlerindeki sınırları yeniden şekillendi.
Kartal’ın 1977 Yılındaki Belde Belediye Seçim Sonuçları
11 Aralık 1977 yerel seçimleri, Kartal’ın eski idari yapısını göstermesi bakımından önemli bir tarihî belge niteliğinde. O tarihte Kartal merkezinden ayrı olarak yedi beldede belediye başkanlığı seçimi gerçekleştirildi.
1977 yılında Kartal’a bağlı beldelerde seçilen belediye başkanları ve aldıkları oylar:
- Dolayoba: Kemal Kalkuz – AP – 3.383 oy – Yüzde 61,2
- Küçükyalı: Erşed Bekman – CHP – 4.572 oy – Yüzde 61,1
- Maltepe: Yalçın Kızılay – CHP – 8.050 oy – Yüzde 65,3
- Pendik: Seyit Burhan Toprak – CHP – 4.479 oy – Yüzde 53,6
- Soğanlık: Niyazi Toğuç – CHP – 2.866 oy – Yüzde 52,5
- Tuzla: Ahmet Kılıç – CHP – 1.630 oy – Yüzde 51,0
- Yakacık: Bayram Demirkol – CHP – 3.978 oy – Yüzde 62,7
1977 seçimlerinde bu yedi beldeden altısında CHP, Dolayoba’da ise Adalet Partisi adayları belediye başkanı seçildi.
Bu oylar, Kartal merkez belediye başkanlığı seçiminden ayrı sonuçlardır. Aynı yıl Kartal merkezinde CHP adayı Mehmet Ali Büklü belediye başkanlığını kazanmıştı.
Belde seçimleri ile Kartal merkezinin seçimleri farklı sandık ve seçmen topluluklarına ait olduğu için sonuçların birbirine eklenmesi doğru değil.
Kartal’ın Eski Beldeleri Bugün Hangi İlçelerde?
Günümüzde Kartal’ın eski belde yerleşimlerinin bir bölümü bağımsız ilçe, bir bölümü ise başka ilçelere bağlı semt veya mahalle durumunda.
- Kartal sınırlarında kalanlar: Soğanlık ve Yakacık.
- Bağımsız ilçe olanlar: Pendik, Maltepe, Sultanbeyli ve Tuzla.
- Sancaktepe’ye bağlanan: Samandıra.
- Pendik’te kalan tarihî yerleşimler: Dolayoba ve Yayalar.
- Maltepe’de kalan: Küçükyalı.
Bu dağılım, Kartal’ın geçmişte Anadolu Yakası’nda ne kadar geniş bir idari alanı kapsadığını gösteriyor. Günümüzde birbirinden ayrı ilçelerde yaşayan insanların bulunduğu bölgeler, geçmişte aynı ilçe sınırları içerisinde yer alabiliyordu.
Ancak Kartal’ın eski ilçe sınırlarıyla belde belediyelerinin hizmet alanları aynı kavram değildir. Bir yerleşimin Kartal’a bağlı bulunması, her dönemde ayrı belediye teşkilatına sahip olduğu anlamına gelmez.
Kartal’ın belediyecilik tarihi, eski belde başkanları ve farklı dönemlerde görev yapan ilçe belediye başkanları birlikte incelendiğinde, İstanbul Anadolu Yakası’nın yaklaşık yarım yüzyılda geçirdiği idari dönüşüm daha açık biçimde görülebiliyor.
